شیعه نیوز | در زمانهای بحرانهای اقتصادی و خارج بودن مسائل از دست فرد، امکان کنترل استرس بسیار دشوار است. در این مقاله به راهکارهایی برای کنترل استرس در زمان بحران پرداختهایم.
به گزارش «شیعه نیوز»، کنترل استرس در شرایط ناامنی اقتصادی زمانی ممکن میشود که فرد بتواند احساس کنترل ذهنی خود را دوباره بسازد، نه اینکه منتظر آرام شدن اوضاع بماند. استرس در این شرایط نتیجه مستقیم بیثباتی، ابهام و فشار مداوم تصمیمگیریهای مالی است و با راهکارهای سطحی از بین نمیرود. آنچه میتواند مؤثر باشد، شناخت دقیق ریشههای این فشار و استفاده از روشهای عملی برای کاهش اثر آن بر ذهن و بدن است.
با چند اقدام ساده میتوان شدت استرس را کاهش داد؛ اقداماتی مثل محدود کردن پیگیری اخبار اقتصادی، ایجاد روتینهای روزانه ثابت و مشخص کردن نگرانیهای قابلکنترل. وقتی این فشارها نادیده گرفته شوند، استرس بهتدریج مزمن میشود و ذهن را فرسوده میکند، اما با رویکردی واقعبینانه و عملی میتوان آن را در حدی نگه داشت که زندگی روزمره مختل نشود.
چرا ناامنی اقتصادی استرس را تشدید میکند؟
ناامنی اقتصادی استرس را تشدید میکند، چون حس «کنترل داشتن بر زندگی» را بهتدریج از آدم میگیرد؛ چیزی که خیلی از ما در ماههای اخیر آن را با پوست و استخوان لمس کردهایم. کافی است چند روز قیمتها را دنبال کنید یا بخواهید برای آیندهای حتی کوتاهمدت برنامهریزی کنید؛ ذهن مدام درگیر این سؤال میشود که «اگر دوباره همهچیز گرانتر شد چه؟»
برای مثال، خیلیها تجربه کردهاند که حتی با داشتن شغل ثابت، دیگر نمیتوانند هزینههای ماه بعد را با اطمینان پیشبینی کنند. حقوق میآید، اما قبل از اینکه خرج شود، ارزشش در ذهن آدم آب میرود. همین ناهمخوانی بین تلاش و نتیجه، مغز را وارد حالت آمادهباش دائمی میکند. استرسی که نه از یک بحران ناگهانی، بلکه از تداوم نگرانیهای کوچک شکل میگیرد.
بارها شاهد این بودیم که افراد میگویند استرسشان از «بیپولی مطلق» نیست؛ از بلاتکلیفی است. مثلاً پدری که هر شب قبل از خواب حساب میکند اگر یکی از اعضای خانواده بیمار شود یا اجاره بالا برود، چه کاری از دستش برمیآید. یا کارمندی که با هر خبر اقتصادی، ناخودآگاه گوشی را برمیدارد و قیمتها را چک میکند؛ حتی وقتی خریدی در کار نیست.
این وضعیت باعث میشود ذهن هیچوقت واقعاً خاموش نشود. خواب سبک میشود، تمرکز پایین میآید و واکنشهای عصبی بیشتر میشود. آدمها ممکن است زودتر عصبانی شوند یا بیدلیل احساس خستگی کنند، بدون اینکه بدانند ریشه این حال بد کجاست. در چنین شرایطی، کنترل استرس سختتر میشود، چون عامل استرس، بیرونی و دائمی است و نه یک اتفاق مقطعی.
راهکار عملی برای کنترل استرس
کنترل استرس در شرایط ناامنی اقتصادی با توصیههای کلی مثل «مثبت فکر کن» یا «نگران نباش» اتفاق نمیافتد. راهکارهای مؤثر، آنهایی هستند که مستقیماً روی ذهن، عادتهای روزمره و احساس کنترل فرد اثر بگذارند. تجربه نشان داده است که در این شرایط، هدف اصلی باید کاهش فشار روانی قابلمدیریت باشد، نه حذف کامل استرس.
ورودی اخبار اقتصادی را محدود کنید
پیگیری مداوم خبرهای منفی، حتی اگر آگاهانه انجام شود، مغز را در حالت تهدید نگه میدارد. بسیاری از افراد ایرانی روزی چندین بار قیمتها یا خبرهای اقتصادی را بررسی میکنند، بدون اینکه تصمیم جدیدی در پیش داشته باشند. تعیین یک بازه زمانی مشخص برای دنبال کردن اخبار مثلاً یکبار در روز میتواند بهطور محسوسی شدت استرس را کاهش دهد.
تقسیم نگرانیهای مالی به مسائل قابلکنترل و غیرقابلکنترل
ذهن وقتی با حجم زیادی از ابهام روبهرو میشود، همه چیز را بهصورت یک تهدید بزرگ تجربه میکند. نوشتن ساده هزینهها و اولویت بندی آنها به فرد کمک میکند احساس کنترل نسبی را بازسازی کند.
روتینهای روزانه ثابت بسازید
از نظر رفتاری، ایجاد روتینهای ثابت روزانه نقش مهمی در کنترل استرس دارد. در دورههای بیثبات، مغز به نشانههای ثبات نیاز دارد؛ خواب منظم، زمان مشخص غذا خوردن یا حتی پیادهروی کوتاه روزانه میتواند پیام «امنیت» به سیستم عصبی ارسال کند. بسیاری از افرادی که اضطراب اقتصادی بالایی دارند، ناخواسته همین ساختارهای ساده را کنار میگذارند و همین موضوع استرس را تشدید میکند.
درباره نگرانیها هدفمند صحبت کنید
نکته کمتر گفتهشده، اما بسیار مؤثر، صحبت کردن هدفمند درباره نگرانیهاست. گفتوگو با فردی قابلاعتماد، نه برای گلایه مداوم، بلکه برای بیان ترسها و واقعیتها، فشار ذهنی را تخلیه میکند. در تجربههای واقعی، کسانی که نگرانیهای مالیشان را کاملاً در خود نگه میدارند، معمولاً استرس شدیدتری را تجربه میکنند.
انتظار آرامش کامل نداشته باشید
در نهایت، باید پذیرفت که در شرایط ناامنی اقتصادی، کنترل استرس به معنای «آرامش کامل» نیست. هدف، پایین آوردن شدت و ماندگاری استرس است تا زندگی روزمره مختل نشود. وقتی فرد بتواند حتی بخش کوچکی از ذهن و زمانش را از نگرانیهای مالی پس بگیرد، مسیر کنترل استرس بهتدریج هموارتر میشود.
چه زمانی استرس خطرناک میشود؟
استرس زمانی خطرناک میشود که از یک واکنش موقتی به یک وضعیت بیرونی، به یک حالت پایدار و فرساینده تبدیل شود؛ حالتی که دیگر با استراحت، خواب یا گذشت زمان کاهش پیدا نمیکند. در این نقطه، استرس فقط یک احساس نیست، بلکه بهتدریج عملکرد ذهن و بدن را مختل میکند.
یکی از نشانههای اصلی خطرناک شدن استرس، ماندگاری طولانیمدت آن است. اگر نگرانیهای مالی یا شغلی حتی در زمانهای آرامتر مثل تعطیلات هم قطع نمیشوند، سیستم عصبی فرصت بازگشت به حالت طبیعی را از دست میدهد.
علامت مهم دیگر، تأثیر مستقیم استرس بر بدن است. سردردهای مکرر، مشکلات گوارشی، تپش قلب، بیخوابی یا خستگی دائمی میتوانند نشانههایی باشند که استرس از سطح روانی عبور کرده و وارد مرحله آسیبزا شده است. نادیده گرفتن این علائم معمولاً باعث عادیسازی یک وضعیت ناسالم میشود.
وقتی استرس باعث اختلال در تصمیمگیری و روابط میشود نیز باید آن را جدی گرفت. زودرنجی، پرخاشگری، کنارهگیری از جمع یا ناتوانی در تمرکز روی کارهای ساده، نشان میدهد ذهن زیر فشار مداوم قرار دارد. در این مرحله، کنترل استرس فقط با توصیههای ساده ممکن نیست و نیاز به مداخله آگاهانهتر دارد.
در نهایت، استرس زمانی به مرحله خطرناک میرسد که فرد احساس کند هیچ راه خروجی وجود ندارد. حس درماندگی، ناامیدی یا بیمعنایی، زنگ خطر جدی برای سلامت روان است؛ بهویژه در شرایط ناامنی اقتصادی که فشار بیرونی همچنان ادامه دارد. تشخیص بهموقع این مرحله، مهمترین قدم برای جلوگیری از آسیبهای عمیقتر روانی و جسمی است.
جمع بندی
ناامنی اقتصادی میتواند استرس را به بخشی دائمی از زندگی تبدیل کند، اما این به معنای ناتوانی کامل در مدیریت آن نیست. وقتی ریشههای این فشار روانی شناخته شود و راهکارهای عملی بهصورت آگاهانه به کار گرفته شوند، شدت و اثر استرس قابل کنترل است. مهمتر از همه، تشخیص بهموقع زمانی است که استرس از حد طبیعی عبور میکند؛ جایی که بیتوجهی به آن میتواند سلامت روان و کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار دهد. کنترل استرس در چنین شرایطی نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت برای حفظ تعادل ذهنی و ادامه زندگی روزمره است.