شیعه نیوز | در قلب منطقه پرتردد پتا در کلمبو، در میان خیابانهای شلوغ، فروشگاههای رنگارنگ، تاجران پرجنبوجوش و رفتوآمد مداوم مردم، یکی از شناختهشدهترین آثار معماری سریلانکا قرار گرفته است.
به گزارش «شیعه نیوز»، مسجد جامع «الفار» با نمای چشمگیر قرمز و سفید، منارههای بلند و نقشونگارهای ظریف خود، بنایی است که بلافاصله توجه هر بینندهای را جلب میکند. این مسجد که عموماً با نام «مسجد سرخ» شناخته میشود، بیش از یک قرن است که پابرجاست و بخش مهمی از میراث مذهبی، معماری و فرهنگی کلمبو را نمایندگی میکند.
این مسجد که در خیابان دوم «کراس»، در منطقه پتا قرار دارد، چیزی فراتر از یک مکان عبادت است. این بنا بازتابدهنده تاریخ جامعه تجاری مسلمانانی است که در توسعه کلمبو بهعنوان یک مرکز بازرگانی نقش داشتهاند. امروزه مسجد همچنان یک نهاد مذهبی فعال و یکی از جاذبههای محبوب برای بازدیدکنندگانی است که علاقهمند به کشف آثار تاریخی شهر هستند.
داستان مسجد جامع الفار در سال ۱۹۰۸ آغاز شد؛ زمانی که اعضای جامعه بازرگانان مسلمان هندی در منطقه پتا، نیاز به ایجاد مکانی اختصاصی برای عبادت را تشخیص دادند. پتا بهعنوان یک منطقه مهم تجاری، محل فعالیت بازرگانان و تاجران با پیشینههای گوناگون،از جمله جامعه مسلمانان تثبیتشدهای بود.
برای مسلمانانی که در این منطقه زندگی و کار میکردند، وجود مسجدی در نزدیکی محل سکونت و فعالیتشان ضروری بود تا بتوانند پنج نوبت نماز روزانه و نماز جماعت روز جمعه، موسوم به «جمعه»، را بهجا آورند. برای پاسخ به این نیاز، گروهی از بازرگانان مسلمان جنوب هند گرد هم آمدند تا مسجدی تأسیس کنند که به جامعه آنها خدمترسانی کند.
بر اساس اسناد تاریخی رسمی مسجد، زمین موردنظر توسط این بازرگانان خریداری و برای مقاصد مذهبی اهدا شد. پس از ساخت، مسجد بهعنوان یک نهاد امانی ثبت شد؛ ترتیبی که تا امروز ادامه دارد و متولیان آن از میان فرزندان و نوادگان اهداکنندگان و متولیان اولیه انتخاب میشوند.
ساخت مسجد در سال ۱۹۰۸ آغاز شد و در سال ۱۹۰۹ به پایان رسید. آنچه در ابتدا مکانی برای عبادت جامعه محلی بود، سرانجام به یکی از متمایزترین و پرتکرارترین بناهای کلمبو در عکسها تبدیل شد.یکی از جالبترین جنبههای تاریخ این مسجد، شخصی است که طراحی آن را بر عهده داشت.
طراحی و ساخت بنا به حبیب لبّه صیبو لبّه (Habibu Lebbe Saibu Lebbe) سپرده شد. او در طراحی خود از الگوهای معماریای الهام گرفت که بازرگانان جنوب هندِ سفارشدهنده پروژه در اختیارش قرار داده بودند. در طراحی مسجد از ویژگیهای معماری هندوـ ساراسنی استفاده شده است؛ سبکی که عناصر معماری هندی و اسلامی را با تأثیراتی از طراحی اروپایی ترکیب میکند. نتیجه، بنایی بود که در میان ساختمانهای تجاری اطراف خود در منطقه پتا، ظاهری کاملاً متمایز داشت.
نمای قرمز و سفید مسجد بدون تردید شناختهشدهترین ویژگی آن است. نقشهای متناوب این دو رنگ، دیوارها، طاقها، ستونها و منارهها را پوشاندهاند و ظاهری منحصربهفرد ایجاد کردهاند که بهشدت با هویت این بنا پیوند خورده است.
برخلاف ساختمانهایی که تنها به یک رنگ یا تزئینات نسبتاً ساده متکی هستند، مسجد جامع الفار با استفاده از الگوهای هندسی تکرارشونده، در سراسر نمای بیرونی خود جذابیت بصری ایجاد میکند. ترکیب رنگ قرمز و سفید، هویتی چشمگیر به ساختمان بخشیده و باعث شده است که حتی در میان خیابانهای شلوغ پتا نیز بهراحتی قابل تشخیص باشد.
جزئیات معماری مسجد شامل طاقها، گنبدها، منارهها و عناصر تزئینیای است که تأثیرات مختلف بهکاررفته در ساخت آن را منعکس میکنند. ساختمان اولیه دوطبقه مسجد همچنین دارای یک برج ساعت بود که عنصر متمایز دیگری به ظاهر آن اضافه میکرد.
معماری این مسجد اغلب ترکیبی از سنتهای هندوـاسلامی و هندی، همراه با تأثیراتی از سبکهای احیای گوتیک و نئوکلاسیک توصیف میشود. این سبکهای گوناگون به شخصیت غیرمعمول ساختمان کمک کردهاند و نشان میدهند که چگونه ایدههای معماری مناطق مختلف میتوانند در یک سازه واحد با یکدیگر ترکیب شوند.
فراتر از زیبایی معماری، مسجد جامع الفار داستان جوامعی را نیز روایت میکند که در شکلگیری کلمبو نقش داشتهاند. سریلانکا قرنهاست که با بازرگانانی که در سراسر اقیانوس هند سفر میکردند، روابط تجاری داشته است. موقعیت این جزیره در مسیرهای مهم تجارت دریایی، بازرگانانی را به خود جذب میکرد که به کالاهایی مانند ادویهجات، سنگهای قیمتی و مروارید علاقهمند بودند. بازرگانان عرب و جنوب آسیا نقش مهمی در تاریخ تجارت این جزیره ایفا کردند و در شکلگیری و توسعه جوامع مسلمان در مناطق مختلف سریلانکا سهم داشتند. این جوامع در طول نسلها به بخش مهمی از زندگی مذهبی، فرهنگی و تجاری کشور تبدیل شدند.
منطقه پتا بهویژه به یکی از مراکز مهم کسبوکار و تجارت تبدیل شد. خیابانهای آن محل فعالیت بازرگانان، فروشگاهها، بازارها و مکانهای عبادت متعلق به جوامع مختلف بود.
تأسیس مسجد جامع الفار بازتابدهنده نیازهای مذهبی بازرگانان مسلمانی بود که در این محیط تجاری پرجنبوجوش زندگی و کار میکردند. حضور مستمر این مسجد تا امروز، یادآور ارتباط میان تجارت، زندگی اجتماعی و نهادهای مذهبی در تاریخ کلمبو است. هنگامی که مسجد برای نخستین بار ساخته شد، ظرفیت آن برای پذیرش حدود ۱۵۰۰ نمازگزار طراحی شده بود، با این حال، روایتهای تاریخی نشان میدهند که در سالهای اولیه، حدود ۵۰۰ نفر در نمازهای مسجد شرکت میکردند.با رشد جامعه مسلمانان و افزایش شمار افرادی که در نمازها شرکت میکردند، فضای موجود بهتدریج پاسخگوی نیازها نبود. این مسئله بهویژه در نماز جماعت روز جمعه، زمانی که تعداد بیشتری از نمازگزاران در مسجد گرد هم میآمدند، آشکارتر بود.
در اوایل دهه ۱۹۷۰، نیاز به فضای بیشتر بهطور فزایندهای احساس میشد. در سال ۱۹۷۵، مسجد با کمک «تراست حاجی عمر» (Haji Omar Trust)، برنامه توسعه و گسترش خود را آغاز کرد.
در چارچوب این توسعه، املاک مجاور خریداری شدند تا مسجد بتواند تعداد بیشتری از نمازگزاران را در خود جای دهد. هدف از این طرح، افزایش ظرفیت مسجد به حدود ۱۰ هزار نمازگزار بود؛ توسعهای قابلتوجه در مقایسه با ساختمان اولیه.
این تغییرات نشاندهنده اهمیت مستمر مسجد برای جامعه مسلمانان و ضرورت تطبیق امکانات آن با شرایط در حال تغییر بود. با وجود این توسعه، ساختمان همچنان ویژگیهای معماری متمایزی را که آن را به یکی از شناختهشدهترین آثار کلمبو تبدیل کرده بود، حفظ کرده است.
امروزه مسجد جامع الفار همچنان بهعنوان مکانی فعال برای عبادت اسلامی فعالیت میکند و در عین حال، بازدیدکنندگانی را که به تاریخ و معماری آن علاقهمندند، به خود جذب میکند.
نمای چشمگیر مسجد، آن را به سوژهای محبوب برای عکاسی تبدیل کرده است؛ بهویژه در میان گردشگرانی که از منطقه پتا و خیابانهای اطراف آن بازدید میکنند. تضاد میان نقشونگارهای منظم و دقیق مسجد و محیط تجاری شلوغ اطراف آن، یکی از بهیادماندنیترین مناظر شهری کلمبو را پدید آورده است.
بر اساس اطلاعات وبسایت رسمی مسجد، بازدیدکنندگان میتوانند بدون پرداخت هزینه ورودی از این مکان بازدید کنند و با اهمیت فرهنگی و مذهبی آن آشنا شوند.مدیریت مسجد بهطور مشخص اعلام کرده است که بازدیدها و تورهای گردشگری مسجد رایگان هستند و به بازدیدکنندگان هشدار داده است که مراقب افرادی در خارج از محوطه مسجد باشند که ممکن است تلاش کنند از آنها پول دریافت کنند.این مسجد همچنین مطالب آموزشی مذهبی را از طریق وبسایت رسمی خود در دسترس عموم قرار میدهد. از جمله این مطالب، مجموعهای شامل بیش از ۳۶۰ خطبه ضبطشده نماز جمعه به زبان تامیل است که امکان گوش دادن و دانلود آنها وجود دارد.
آنچه مسجد جامع الفار را بهویژه مهم میسازد، توانایی آن در پیوند دادن جنبههای مختلف تاریخ کلمبو در قالب یک اثر تاریخی واحد است. معماری آن تأثیرات سنتهای گوناگون را منعکس میکند، در حالی که تاریخ تأسیس آن، سهم بازرگانان مسلمان در توسعه منطقه پتا را به نمایش میگذارد.

بیش از یک قرن پس از ساخت، این مسجد همچنان جایگاه مهمی در چشمانداز مذهبی و فرهنگی شهر دارد.
در حالی که کلمبو به توسعه خود ادامه میدهد و ساختمانهای مدرن و فضاهای تجاری در حال تغییر، چهره شهر را دگرگون میکنند، مسجد جامع الفار همچنان یادآور میراث معماری این شهر است.
برای کسانی که در خیابانهای شلوغ پتا قدم میزنند، مسجد سرخ چیزی فراتر از فرصتی برای تحسین یک ساختمان غیرمعمول فراهم میکند. پشت نقشهای قرمز و سفید آن، تاریخی از ایمان، جامعه، هنر و تداوم نهفته است. همین ترکیب زیبایی معماری و اهمیت تاریخی است که مسجد جامع الفار را به یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی کلمبو تبدیل کرده است؛ بنایی که داستانی را حفظ میکند که همچنان بخشی از هویت این شهر به شمار میرود.
انتهای پیام | https://www.shia-news.com/