شیعه نیوز | امیرالله شمقدری، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خراسان رضوی، میگوید تنها در یک هفته ۴۸۰۰ محتوای خبری درباره مهاجران افغانستانی در فضای فارسیزبان منتشر شده که ۱۲۸۰ مورد آن به مشهد و خراسان رضوی مربوط بوده است؛ او هشدار داده بخشی از این محتواها در مسیر «فضاسازی و افغانهراسی» قرار داشتهاند.
به گزارش «شیعه نیوز»، امیرالله شمقدری، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خراسان رضوی، نسبت به افزایش محتوای رسانهای درباره مهاجران افغانستانی و خطر گسترش افغانهراسی در فضای مجازی ایران هشدار داده است.
شمقدری در مراسمی با حضور مهاجران افغانستانی در مشهد گفت در یک هفته گذشته حدود ۴ هزار و ۸۰۰ خبر درباره افغانستانیها در رسانههای فارسیزبان فضای مجازی منتشر شده که یکهزار و ۲۸۰ مورد آن به خراسان رضوی و مشهد مربوط بوده است.
به گفته او، بخشی از مطالب منتشرشده با هدف ایجاد فضای منفی و افغانهراسی بوده و به همین دلیل افزایش آگاهی عمومی و هوشیاری در برابر شایعات و القائات رسانهای ضروری است.
شمقدری در همین برنامه تنها درباره تهدیدهای رسانهای سخن نگفته و بر استفاده از ظرفیت جامعه مهاجر نیز تأکید کرده است. گزارش دیگری از این مراسم میگوید او خواستار آن شده که در کنار ساماندهی وضعیت مهاجران، حمایت از آنان نیز مورد توجه قرار گیرد و از توان نخبگان افغانستانی حاضر در ایران در حوزههای مختلف استفاده شود.
شمقدری پیشتر: تهدید واقعی، افغانستیزی است
این نخستین بار نیست که معاون امنیتی استانداری خراسان رضوی نسبت به گسترش نگاه منفی به افغانستانیها هشدار میدهد.
او در اردیبهشت ۱۴۰۴ در یک نشست خبری گفته بود که حضور مهاجران را بهخودیخود «تهدید» نمیداند و خطر اصلی را گسترش همزمان افغانستیزی در ایران و ایرانهراسی در افغانستان توصیف کرده بود. شمقدری در آن زمان خواستار کنترل فضای روانی منفی و جلوگیری از تبدیل مسائل مهاجرتی به تنش میان مردم دو کشور شده بود.
او دو ماه بعد نیز در سخنانی که ایرنا منتشر کرد، گفت اکثریت مهاجران افغانستانی «قانونمند و شریف» هستند و رفتار یا تخلف تعداد محدودی از افراد نباید به کل جامعه مهاجر تعمیم داده شود.
شمقدری در آن سخنان تأکید کرده بود که اگر فردی مرتکب تخلف یا جرم شده باشد، مسئولیت آن متوجه همان فرد است و بزرگنمایی موارد استثنایی برای مخدوشکردن چهره یک جامعه، اقدامی نادرست است. او همچنین خواستار رویکردی «قانونمند، کرامتمحور و واقعبینانه» در مدیریت مسئله مهاجران شده بود.
این مقام ایرانی همچنین گفته بود مهاجران افغانستانی در بخشهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی خراسان رضوی حضور قابلتوجهی دارند و در یک نمونه، بیش از ۸۰ فعال اقتصادی افغانستانی برای مشارکت در توسعه این استان اعلام آمادگی کرده بودند.
هشدارها درباره افغانهراسی فقط موضع یک مقام ایرانی نیست
نگرانی درباره پیامدهای افزایش احساسات ضدافغانستانی پیشتر در گزارشهای سازمان ملل نیز مطرح شده است.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان در گزارش پایش مرزی خود اعلام کرده بود که افزایش احساسات ضدافغانستانی در ایران و پاکستان، از اوایل سال ۲۰۲۴ به یکی از عوامل مؤثر بر بازگشت مهاجران تبدیل شده است.
براساس یافتههای این نهاد، شماری از مهاجران از مواردی مانند خودداری مالکان از تمدید قرارداد اجاره، گزارشدادن افغانستانیها به نهادهای مسئول از سوی برخی همسایگان، پرداختنشدن دستمزد و امتناع برخی کارفرمایان از استخدام آنان سخن گفتهاند.
گزارش جمعبندی کمیساریای عالی پناهندگان درباره سال ۲۰۲۵ نیز «اطلاعات نادرست و گمراهکننده» را در کنار سیاستهای محدودکننده و وخامت شرایط اجتماعی و حمایتی، از عوامل مؤثر بر موج بزرگ بازگشت افغانستانیها از ایران و پاکستان دانسته است. در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۲.۹ میلیون افغانستانی از کشورهای مختلف به افغانستان بازگشتند که حدود ۱.۹ میلیون نفر آنان از ایران بودند.
خطر تعمیم رفتار افراد به یک جامعه
در چنین فضایی، یکی از مهمترین خطرها تبدیل یک مسئله حقوقی و مهاجرتی به مسئلهای قومی و هویتی است.
مدیریت مهاجرت غیرقانونی، کنترل مرزها یا برخورد با فردی که مرتکب جرم شده، موضوعاتی جدا از نسبتدادن جرم، ناامنی یا مشکلات اجتماعی به میلیونها انسان صرفاً براساس تابعیت افغانستانی آنان است.
انتشار ادعاهای تأییدنشده درباره «جرم افغانستانیها»، برجستهکردن ملیت افراد در حوادثی که تابعیت ارتباطی با اصل ماجرا ندارد و تعمیم رفتار یک متهم به کل جامعه مهاجر، میتواند به شکلگیری چرخهای از ترس، تبعیض و نفرت اجتماعی منجر شود. گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد چنین فضایی میتواند از سطح شبکههای اجتماعی فراتر برود و بر مسکن، اشتغال، امنیت روانی و تصمیم خانوادهها برای ترک کشور میزبان نیز اثر بگذارد.
هشدار شمقدری از این جهت اهمیت بیشتری پیدا میکند که خراسان رضوی و بهویژه مشهد، طی چند دهه یکی از اصلیترین مناطق سکونت مهاجران افغانستانی در ایران بوده است.
اگر فضای رسانهای دو طرف به سمت افغانهراسی در ایران و ایرانهراسی در افغانستان سوق پیدا کند، پیامد آن تنها متوجه مهاجران نخواهد بود؛ بلکه میتواند روابط اجتماعی دو ملت، همکاریهای اقتصادی و حتی مناسبات سیاسی ایران و افغانستان را نیز تحت فشار قرار دهد.
در چنین شرایطی، تفکیک میان اطلاعرسانی درباره یک تخلف واقعی و ساختن تصویر تهدید از یک ملت یا جامعه مهاجر بیش از گذشته اهمیت دارد؛ بهویژه در فضای مجازی که یک ادعای تأییدنشده میتواند در مدت کوتاهی هزاران بار بازنشر شود و پیش از روشنشدن حقیقت، به رفتارهای تبعیضآمیز و تنش اجتماعی دامن بزند.