شیعه نیوز | یک روانشناس با تاکید بر اینکه پنهان‌کاری دیجیتال و داشتن حساب‌های کاربری مخفی در میان نوجوانان نیازمند ریشه‌یابی رفتاری و ایجاد فضای گفت‌وگوی امن از سوی خانواده‌هاست، این مسئله را بررسی کرد.
به گزارش «شیعه نیوز»، مهرناز کردفلاحت، روانشناس در این باره که نوجوانان برای مخفی‌کردن روابط یا مکالمات خود از اکانت‌های مخفی استفاده می‌کنند، گفت: امروزه بخش زیادی از زندگی نوجوانان در فضای مجازی می‌گذرد و طبیعی است که بخواهند بعضی از پیام‌ها و ارتباطاتشان خصوصی بماند. داشتن حساب کاربری جداگانه یا تمایل نداشتن به نشان دادن پیام‌ها به والدین، به‌تنهایی نشانه رفتار خطرناک نیست، چرا که نوجوان هم مانند هر فرد دیگری به حریم خصوصی نیاز دارد.
وی افزود: با این حال، گاهی این پنهان‌کاری دلیل دیگری دارد. ممکن است نوجوان از واکنش خانواده بترسد یا درگیر رابطه‌ای نامطمئن شده باشد یا به‌خاطر فشار دوستان و ترس از قضاوت‌شدن، ارتباطاتش را مخفی نگه دارد. نکته مهم این است که به‌جای بازرسی گوشی، به تغییرات رفتاری او توجه کنیم. مثلا نوجوانی که قبلا راحت صحبت می‌کرد، ناگهان گوشه‌گیر شود یا هنگام صحبت درباره روابطش اضطراب نشان دهد.
این روانشناس خاطرنشان کرد: البته این نشانه‌ها قطعا چیزی را ثابت نمی‌کنند و بهترین کار این است که والدین فضایی امن برای گفت‌وگو بسازند. نوجوان باید احساس کند که می‌تواند بدون ترس از تحقیر یا تنبیه حرف بزند، زیرا هرچه رابطه والدین و فرزند صمیمی‌تر باشد احتمال درخواست کمک در شرایط سخت بیشتر خواهد شد.
نشانه‌های اولیه پنهان‌کاری و رفتارهای خودآسیب‌رسان نوجوانان
وی با بیان اینکه نشانه‌های اولیه پنهان‌کاری در زمینه رفتارهای خودآسیب‌رسان پنهان (مثل بریدگی‌های کوچک و پوشاندن مداوم بدن) چیست؟ گفت: خودآسیب‌رسانی موضوعی جدی است که باید درباره آن با دقت و بدون قضاوت صحبت کرد. بعضی نوجوانان وقتی با فشار روانی شدید، احساس تنهایی یا ناراحتی روبه‌رو می‌شوند، ممکن است به خودشان آسیب بزنند، گاهی این رفتار راهی برای کم‌کردن موقت دردهای روحی آن‌هاست. البته این رفتار همیشه به‌معنای قصد خودکشی نیست، اما در هر صورت باید جدی گرفته شود.
به گفته وی، بعضی نشانه‌ها می‌توانند زنگ خطر باشند، برای مثال زخم‌هایی که مرتب تکرار می‌شوند و علت روشنی ندارند. همچنین ممکن است نوجوان بدون دلیل مشخص بخش‌هایی از بدنش را همیشه بپوشاند یا به‌تدریج از دوستان و خانواده فاصله بگیرد. البته پوشیدن لباس آستین‌بلند یا تنها بودن به‌خودی‌خود نشانه خودآسیب‌رسانی نیست و ما باید مجموعه رفتارهای نوجوان را در نظر بگیریم.
این روانشناس با بیان اینکه آسیب زدن نوجوان به خود همیشه به شکل بریدگی یا زخم روی بدن نیست، اظهار کرد: گاهی به شکل‌های دیگری بروز می‌کند، برای مثال ممکن است نوجوان عمدا خودش را از خواب و غذای کافی محروم کند، مدام خودش را سرزنش کند و احساس بی‌ارزشی داشته باشد. بعضی نوجوانان هم برای فرار از ناراحتی‌های روحی به رفتارهای پرخطر روی می‌آورند یا وارد روابطی می‌شوند که به آن‌ها آسیب می‌زند. البته هر رفتار ناسالمی به‌معنای خودآسیب‌رسانی نیست.
وی ادامه داد: نکته مهم این است که ببینیم چه چیزی باعث این رفتارها شده و چقدر بر زندگی نوجوان تاثیر گذاشته است. اگر نوجوان به‌طور مداوم خودش را بی‌ارزش می‌داند یا رفتارهایی دارد که سلامت جسمی و روحی او را به‌خطر می‌اندازند باید موضوع را جدی بگیریم. به‌جای سرزنش‌کردن نوجوان باید تلاش کنیم بفهمیم چه چیزی او را آزار می‌دهد و در صورت نیاز از متخصص کمک بگیریم. اگر والدین به‌چنین موضوعی مشکوک شدند نباید با عصبانیت برخورد کنند یا نوجوان را سرزنش کنند. بهتر است با آرامش بپرسند «احساس می‌کنم این روزها چیزی اذیتت می‌کنه؛ دوست دارم اگر مشکلی داری درباره‌اش با من صحبت کنی.» در شرایطی که خطر آسیب جدی و فوری وجود دارد لازم است فورا از خدمات اورژانسی کمک گرفته شود.
تاثیر گروه‌ها و خرده‌فرهنگ‌های مجازی بر رفتار و سبک زندگی نوجوانان
به گفته وی، عضویت در گروه‌ها و جمع‌های کوچک و خاص خودشان (خرده‌فرهنگ‌های غیررسمی) در فضای مجازی، بر سبک پوشش، خلق‌وخو و انزوای تدریجی نوجوان اثر می‌گذارد. نوجوانی دوره هویت‌یابی است و فرد می‌خواهد بداند چه کسی است و به چه گروهی تعلق دارد. به‌همین دلیل، علاقه به سبک خاصی از پوشش و موسیقی و عضویت در گروه‌های مجازی در بسیاری از موارد طبیعی است. مشکل از جایی شروع می‌شود که نوجوان برای پذیرفته‌شدن در یک گروه احساس کند باید برخلاف میل خود کاری انجام دهد یا ارتباطش با خانواده و دوستان قدیمی کمتر شود.
وی افزود: برای مثال، ممکن است نوجوانی که قبلا به فعالیت‌های مختلف علاقه داشته، کم‌کم از همه آن‌ها فاصله بگیرد یا برای جلب رضایت دوستان مجازی‌اش رفتارهایی از خود بروز دهد که قبلا قبول نداشته است. با این حال نباید صرفا از روی ظاهر یا لباس نوجوان قضاوت کرد، چرا که تغییر مدل لباس یا علاقه به یک سبک موسیقی به‌خودی‌خود به معنای وجود مشکل روانی نیست.
این روانشناس خاطرنشان کرد: در مجموع، عضویت در گروه‌های مجازی هم جنبه مثبت دارد و هم منفی؛ از یک‌سو نوجوان می‌تواند دوستانی با علایق مشترک پیدا کند، اعتمادبه‌نفس بیشتری به‌دست آورد و مهارت بیاموزد و از سوی دیگر وابستگی بیش از حد ممکن است باعث انزوا یا انجام رفتارهای پرخطر شود، بنابراین مساله اصلی خود عضویت در این گروه‌ها نیست، بلکه تاثیری است که بر زندگی و استقلال فکری نوجوان می‌گذارد تا بتواند در کنار فضای مجازی از روابط واقعی خود نیز لذت ببرد.