شیعه نیوز | شماری از ساکنان شیعه غرب کابل میگویند در کنار فقر، بیکاری و دشواریهای روزافزون معیشتی، تحولات اخیر پیرامون حوزه علمیه خاتمالنبیین و بازداشت شماری از چهرههای شیعه، احساس امنیت روانی را در میان بخشی از خانوادههای این منطقه کاهش داده است. آنان میگویند تأمین امنیت فیزیکی، بدون احساس آرامش، ثبات اقتصادی و اطمینان از مصونیت حقوق مذهبی و اجتماعی، برای یک زندگی امن کافی نیست.
به گزارش «شیعه نیوز»، شماری از ساکنان غرب کابل از افزایش نگرانی و احساس ناامنی روانی در میان خانوادههای شیعه خبر میدهند؛ وضعیتی که به گفته آنان حاصل همزمانی فشارهای شدید اقتصادی با تحولات اخیر پیرامون برخی مراکز و چهرههای شیعه است.
یک منبع محلی در غرب کابل که بهدلیل ملاحظات امنیتی نخواست نامش منتشر شود، میگوید برخی شهروندان از کاهش درگیریهای مسلحانه و بهبود امنیت فیزیکی در سالهای اخیر استقبال میکنند، اما «امنیت تنها به این معنا نیست که انفجار و جنگ خیابانی وجود نداشته باشد».
او میگوید بخش بزرگی از مردم همزمان با بیکاری، کاهش درآمد و دشواری تأمین نیازهای روزمره مواجهاند و همین وضعیت، همراه با نگرانیهای اجتماعی و مذهبی، احساس آرامش را از بسیاری از خانوادهها گرفته است.
گزارش تازه بانک جهانی نیز نشان میدهد با وجود رشد اقتصاد افغانستان، این رشد به بهبود متناسب سطح زندگی مردم منجر نشده است. تولید ناخالص داخلی سرانه در سال ۲۰۲۵ حدود ۵.۶ درصد کاهش یافته و تورم، ضعف سرمایهگذاری، بازگشت میلیونها مهاجر و محدودیت فرصتهای شغلی همچنان بر معیشت خانوارها فشار وارد میکند.
امنیت فقط نبود جنگ نیست
منبع محلی میگوید بیکاری و فقر یکی از جدیترین نگرانیهای خانوادهها در غرب کابل است.
به گفته او، حتی افرادی که سرمایه محدودی برای راهاندازی یک کسبوکار کوچک در اختیار دارند، با مشکلات متعددی روبهرو میشوند و بسیاری نمیتوانند برای خود یک منبع درآمد پایدار ایجاد کنند.
او افزود: «وقتی فرد نمیداند فردا کار دارد یا نه، هزینه خانه و خوراک خانوادهاش را چگونه فراهم کند و از طرف دیگر نسبت به وضعیت اجتماعی و مذهبی خودش هم نگران باشد، دیگر نمیتوان گفت امنیت روانی دارد.»
بانک جهانی نیز «بیکاری بالای جوانان»، محدودیت سرمایهگذاری و ضعف دسترسی بخش خصوصی به منابع مالی را از مهمترین موانع ایجاد اشتغال پایدار در افغانستان دانسته است.
خاتمالنبیین؛ نقطه عطف نگرانیهای تازه
ساکنان مورد گفتوگو میگویند تحولات اخیر حوزه علمیه خاتمالنبیین تأثیر قابل توجهی بر فضای روانی بخشی از جامعه شیعه در غرب کابل گذاشته است.
نیروهای طالبان روز ۱۴ شهریور حوزه علمیه خاتمالنبیین، از بزرگترین مراکز آموزشی شیعیان افغانستان، را محاصره کردند و پس از دو روز، استادان و طلاب را از این مرکز خارج کردند. گزارشهای منتشرشده حاکی است ساختمان این حوزه پس از تخلیه مسدود شد.
در جریان این تحولات، مسئولان مجموعه خاتمالنبیین از بازداشت ۲۸ استاد و طلبه خبر دادند و در مقطعی اعلام کردند که ۲۴ نفر از آنان همچنان در بازداشت هستند.
در روزهای بعد نیز گزارشهایی از بازداشت شماری از بزرگان هزاره و شیعه در کابل منتشر شد. برخی از این افراد در نشستی برای بررسی وضعیت حوزه خاتمالنبیین حضور داشتند.
یکی از ساکنان غرب کابل میگوید: «از زمانی که حوزه خاتمالنبیین بسته شد و شماری از روحانیون و شخصیتهایی که مردم آنان را نماینده یا بزرگ خود میدانستند بازداشت شدند، نوعی ترس در میان خانوادهها ایجاد شده است.»
نگرانی از تبعیض مذهبی
برخی از ساکنان میگویند فشار اقتصادی هرچند سنگین است، اما نگرانی آنان درباره برخورد با هویت مذهبی و نهادهای دینی حساسیت بیشتری ایجاد کرده است.
یک منبع محلی گفت: «مشکلات اقتصادی را مردم سالها تحمل کردهاند؛ اما وقتی این احساس ایجاد شود که مسجد، حوزه، رسانه یا شخصیت مذهبی یک جامعه در امان نیست، مسئله برای مردم متفاوت میشود.»
مسئولان مجموعه خاتمالنبیین نیز برخورد طالبان با این مرکز را دارای انگیزه «سیاسی و مذهبی» توصیف کردهاند. این ارزیابی از سوی طالبان پذیرفته نشده و وزارت دادگستری این گروه اختلاف را به مسئله مالکیت زمین و وابستگی ادعایی مجموعه به یک حزب سیاسی مرتبط دانسته است.
بنابراین، انگیزه مذهبی اقدامات اخیر بهطور مستقل اثبات نشده است؛ اما همزمانی برخورد با چند نهاد و چهره مرتبط با جامعه شیعه باعث شده است نگرانی درباره تبعیض مذهبی در میان بخشی از ساکنان غرب کابل افزایش یابد.
گزارشهایی از افزایش حضور نیروهای امنیتی
منابع محلی همچنین از افزایش حضور نیروهای طالبان در برخی نقاط غرب کابل طی روزهای گذشته سخن میگویند.
آنان احتمال میدهند این وضعیت با اعتراضها و حساسیتهای ایجادشده پس از تخلیه حوزه خاتمالنبیین و بازداشت شماری از چهرههای شیعه مرتبط باشد؛ با این حال، مقامهای طالبان تاکنون چنین ارتباطی را بهصورت رسمی تأیید نکردهاند.
در روزهای پس از آغاز بحران خاتمالنبیین، گزارشهای متعدد از حضور نیروهای طالبان در اطراف این مجتمع و دیگر نقاط مرتبط با نهادهای شیعه منتشر شده است.
فاصلهای که ساکنان میگویند در حال بیشترشدن است
شماری از شیعیان غرب کابل میگویند نگرانی آنان از آن جهت بیشتر شده که طی پنج سال گذشته، بخشهایی از جامعه شیعه مسیر تعامل با حکومت طالبان را در پیش گرفته بودند.
آنان معتقدند با وجود اختلافات جدی درباره مشارکت سیاسی، حقوق مذهبی و سیاستهای حکومت، شمار زیادی از علما و چهرههای اجتماعی شیعه تلاش کردند مطالبات جامعه خود را از راه گفتوگو و تعامل با ساختار جدید پیگیری کنند.
از نگاه این افراد، برخوردهای اخیر با حوزه خاتمالنبیین و بازداشت برخی شخصیتهای شیعه میتواند همین رویکرد تعاملی را نیز تضعیف کند.
یک منبع محلی میگوید مسئله امروز غرب کابل دیگر صرفاً «امنیت فیزیکی» نیست؛ بلکه مردم میخواهند بدانند آیا میتوانند بدون ترس از برخورد ناگهانی با مراکز مذهبی و اجتماعی خود، برای آینده تحصیلی، اقتصادی و خانوادگیشان برنامهریزی کنند یا خیر.
از این منظر، نگرانی تازه در غرب کابل را میتوان در فاصله میان دو مفهوم خلاصه کرد: «امنیت» و «احساس امنیت».
ممکن است خیابانها نسبت به سالهای جنگ آرامتر باشند، اما برای بخشی از جامعه شیعه، فقر، آینده نامعلوم اقتصادی و نگرانی از سرنوشت نهادهای مذهبی و شخصیتهای اجتماعی، باعث شده است آرامش روانی همچنان دستنیافتنی باقی بماند.