شیعه نیوز | گفتمانهای ضداسلامی در فضای مجازی آفریقای مجازی در حال افزایش است، اما واقعیت زندگی در جامعه این کشور، تصویری پیچیدهتر ارائه میدهد.
به گزارش «شیعه نیوز»، وقتی «زولیبی جک نگوبانه» در ۱۰۵ سالگی درگذشت، یک خواسته را پیش از مرگ برای خانوادهاش روشن کرده بود. او میخواست بهعنوان یک مسلمان دفن شود.
راساس گزارش شبکه خبری الجزیره انگلیسی، صدها نفر از اعضای خانواده و اهالی جامعه در مراسم تشییع او در منطقه روستایی «نقوتو» در شمال استان «کوازولو-ناتال» در آفریقای جنوبی، حضور یافتند. منطقهای که مسیحیت و باورهای سنتی آفریقایی در آن غالب است و مسلمانان اقلیتی بسیار کوچک در آن به شمار میروند.
نگوبانه در سالهای پایانی عمر و پس از مشاهده ایمان و پایبندی نوه جوانش به اسلام، مسلمان شده بود.
پس از مرگ او، خانواده به خواستهاش احترام گذاشتند. مراسم خاکسپاری او مطابق آیینهای اسلامی برگزار شد و سپس پیکرش در قطعه خانوادگی قبرستان روستا به خاک سپرده شد. برای جامعهای که آشنایی چندانی با آیینهای خاکسپاری اسلامی نداشت، این مراسم تجربهای تازه بود.
اما این مراسم به جنجال تبدیل نشد و همین تفاوت در آفریقای جنوبی اهمیت فزایندهای پیدا کرده است.
گسترش ادبیات ضداسلامی در فضای مجازی
در ماههای اخیر، ادبیات ضداسلامی در فضای آنلاین آفریقای جنوبی بیشتر به چشم آمده و با بحث داغ ملی درباره مهاجرت و جنبشهای ضد مهاجران، تلاقی پیدا کرده است.
در برخی پستهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، مسلمانان به تلاش برای تصاحب آفریقای جنوبی متهم شدهاند، تعلق آنان به این کشور زیر سؤال رفته و سازمانهای مسلمان به استفاده از فعالیتهای خیریه و فقر برای مسلمانکردن سیاهپوستان آفریقای جنوبی متهم شدهاند.
در یکی از پستهای شبکههای اجتماعی، درباره سازمان بشردوستانه «هدیهای از سوی بخشندگان» اعتراض شده بود که این نهاد با اصرار بر ترویج باورهای مسلمانان در آفریقای جنوبی باعث آزار مردم شده است.
در پستی دیگر ادعا شده بود که بیشتر خارجیهای آفریقای جنوبی مسلمان هستند و اگر نگاه کنید، بیشتر کشورهایی که با جنگ روبهرو هستند، کشورهای مسلماناند نه مسیحی.
برخی دیگر نیز مسلمانان را متهم کردهاند که جوامع گرفتار فقر را هدف قرار میدهند و آنها را به اسلام دعوت میکنند.
اما در تپهها و روستاهای سرسبز منطقه نقوتو، تصویر متفاوت است.
زندگی مسالمتآمیز مسلمانان در جوامع محلی
«ساموکلیسیوه نگوبانه» میگوید که نخستین آشنایی او با مسلمانان از طریق مغازهداران هندی در شهر نزدیک محل زندگیاش شکل گرفت.
او به شبکه الجزیره انگلیسی گفت: ما هرگز مشکلی نداشتهایم. بعضی افراد درباره اینکه آنها [مسلمانان] چه کارهایی انجام میدهند کنجکاوند، اما هیچ مشکلی وجود نداشته است.
وقتی برادرش، «کِتھوکوثولا دلامه» در سال ۲۰۱۲ میلادی و در نوجوانی مسلمان شد، این موضوع تقریباً هیچ مسئلهای ایجاد نکرد.
اسلامهراسی آنلاین در آفریقای جنوبی؛ تهدیدی واقعی یا بزرگنمایی فضای مجازی؟
دلامه که اکنون ۲۶ سال دارد و یکی از معدود مسلمانان شناختهشده در روستای خود است، آنقدر برای همسایگانش آشناست که پوشش اسلامی او بیشتر موضوع شوخی تا خصومت است. یکی از همسایگان با شوخی به او میگوید که لباس زنانه پوشیده است.
او در حالی که کنار محل دفن پدربزرگش ایستاده بود، به شبکه الجزیره انگلیسی گفت: در این جوامع، هماهنگی و احترام وجود دارد. مردم واقعاً به دین من احترام میگذارند.
این تضاد یک پرسش مهم را مطرح میکند که آیا آفریقای جنوبی واقعاً شاهد افزایش اسلامهراسی است یا شبکههای اجتماعی باعث شدهاند یک پدیده حاشیهای بسیار بزرگتر از اندازه واقعی خود به نظر برسد؟
جامعهای کوچک، اما با ریشههای تاریخی
مسلمانان اقلیتی کوچک در آفریقای جنوبی هستند. سرشماری سال ۲۰۲۲ میلادی این کشور، تعداد مسلمانان آفریقای جنوبی را کمتر از یک میلیون نفر معادل حدود ۱.۶ درصد جمعیت این کشور، اعلام کرد.
با این حال، رهبران مسلمان آفریقای جنوبی ارقام بالاتری ارائه میکنند و برخی جمعیت مسلمانان این کشور را بین ۲ تا ۵ میلیون نفر برآورد میکنند.
حضور اسلام در آفریقای جنوبی اما به قرنها پیش بازمیگردد. مسلمانان از مسیرهای مختلف از جمله بردگی و تبعید سیاسی از بخشهایی از آسیا و جهان اقیانوس هند در دوران استعمار هلند از قرن هفدهم میلادی وارد منطقه کیپ شدند. پیش از ورود «شیخ یوسف ماکاساری» در سال ۱۶۹۴ میلادی که یک عالم مسلمان و تبعیدی سیاسی بود، مسلمانان در منطقه کیپ حضور داشتند.
امروزه جامعه مسلمانان آفریقای جنوبی شامل نوادگان مسلمانانی است که قرنها پیش به منطقه کیپ آورده شدند، آفریقای جنوبیهایی با تبار هندی که خانوادههایشان نسلها در این کشور زندگی کردهاند، مسلمانان سیاهپوست آفریقایی، تازهمسلمانان و مهاجران جدیدتر است.
دلامه معتقد است تلاش برای تحریک مردم علیه مسلمانان عمدتاً از جوامع روستایی سرچشمه نمیگیرد.
او میگوید: حرکت سازمانیافته برای ایجاد نفرت علیه مسلمانان در آفریقای جنوبی در سطح جامعه محلی نیست. اگر به کسانی نگاه کنید که در حال بسیج مردم هستند، آنها از روستاها نیستند، بلکه افرادی در شهرها و خوابگاهها هستند.
او میافزاید: کسانی که پشت این جریان هستند، نقاط حساس را میشناسند. اگر واقعاً بخواهید شکاف ایجاد کنید، از ادبیات قبیلهای استفاده میکنید و افرادی را که بسیج و تحریک میکنید، در خوابگاهها هستند، چون شرایط زندگی در آنجا مناسب نیست.
آفریقای جنوبی از زمان پایان آپارتاید بارها شاهد موجهایی از خشونتهای بیگانهستیزانه بوده است. خشونتهایی که اغلب مهاجران دیگر کشورهای آفریقایی بیشترین آسیب را از آنها دیدهاند.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا بخشی از همین ادبیات ضد مهاجران در حال هدف قرار دادن مسلمانان نیز هست؟
اسلامهراسی گستردهای وجود ندارد
«تمبیسا فاکوده» تحلیلگر سیاسی و روزنامهنگار مسلمان آفریقای جنوبی در گفتوگو با شبکه الجزیره انگلیسی معتقد است نگرانیها درباره اسلامهراسی گسترده بیش از اندازه بزرگنمایی شده است.
او میگوید: من استدلال میکنم که هیچ اسلامهراسی گسترده یا سازمانیافته و برنامهریزیشدهای علیه مسلمانان در آفریقای جنوبی وجود ندارد. چنین چیزی نداریم.
فاکوده وجود ادبیات ضداسلامی در فضای مجازی آفریقای جنوبی را میپذیرد، اما معتقد است نباید آن را بهطور خودکار نشانه اسلامهراسی در کل جامعه این کشور دانست.
او میافزاید: درست است، اما این فقط آفریقای جنوبی نیست. این مسئلهای جهانی است... در آفریقای جنوبی هم بله، درست است. همیشه افرادی متعصب وجود خواهند داشت و برخی نیز ملیگرای افراطی زولو یا ملیگرای افراطی خواهند بود.
فاکوده همچنین معتقد است جوامع مسلمان باید با اتهامهای مربوط به نژادپرستی و شیوههای استثمارگرانه نیروی کار در میان خود نیز روبهرو شوند و نباید هر انتقادی را تعصب مذهبی تلقی کنند.
او میگوید: این مسئله یک طوفان در فنجان است. چیزی که من را نگران میکند، این دیگریسازی از سوی مسلمانانی است که میخواهند خود را قربانی نشان دهند و خودشان را در این مسیر قرار دهند. این بسیار خطرناک است.
آنچه در فضای مجازی آغاز میشود، همیشه در همانجا نمیماند
«مولانا سلیمان راوات» از رهبران مذهبی مسلمانان آفریقای جنوبی به شبکه الجزیره انگلیسی گفت که اگرچه بیشتر مردم عادی آفریقای جنوبی اسلامهراسانه نیستند، اما درباره آینده باید محتاط بود.
او میگوید: در عین حال، فکر میکنم در سطح جامعه، مردم آفریقای جنوبی در مجموع اسلامهراس نیستند و شاخصهای مختلفی برای اثبات این موضوع وجود دارد.
با این حال، راوات هشدار میدهد که ادبیات منتشرشده در فضای مجازی آفریقای جنوبی میتواند بهمرور بر نگرش مردم این کشور تأثیر بگذارد.
او میگوید: فکر نمیکنم بتوانیم به آن سوی افراط برویم و این موضوع را نادیده بگیریم. باید درک کنیم که برخی واقعیتهای سیاسی جهانی وجود دارند و پروژه اسلامهراسی با این دستورکارهای جهانی همسو است. بنابراین اگر نسبت به آن بیتفاوت یا سهلانگار شویم، آنچه مردم در فضای آنلاین در معرض آن قرار میگیرند، میتواند بر ذهنیت و نوع تفکر آنها تأثیر بگذارد.
راوات معتقد است گاهی هویت مسلمان بهعنوان نشانهای از کمتر آفریقای جنوبی بودن یک فرد معرفی میشود. در حالی که از نظر او، چنین فرضی نادرست است.
او میگوید: من فکر میکنم آنها عمیقاً مذهبی و عمیقاً میهندوست هستند و هیچ تناقضی میان این دو وجود ندارد.
او اضافه میکند که فرزندانش، مسلمانان آفریقای جنوبی نسل پنجم با تبار هندی هستند.
راوات بیان میکند: آنها دیگر آن زبان را صحبت نمیکنند. آنها به اندازه هر فرد دیگری آفریقای جنوبی هستند.
۲ آفریقای جنوبی؟
در منطقه روستایی نقوتو، اسلام از طریق الگوریتم شبکههای اجتماعی وارد زندگی مردم نمیشود، بلکه از طریق یک همسایه وارد میشود.
مادر دلامه برای مهمانان، غذایی حلال آماده میکند. دلامه پیشتر در یک نشست محلی برای مردم توضیح داده بود که مسلمانان نیز معتقدند عیسی پیامبر خداست.
روستاییان با دقت به سخنان او گوش دادند و در خواندن نغمههایی به زبان زولو در ستایش خدا نیز مشارکت کردند.
در حال حاضر، فاصله میان گفتوگوهای آنلاین و زندگی واقعی در جوامعی مانند نقوتو همچنان قابل توجه است.
اما راوات معتقد است این مسئله نباید باعث شود احتمال شکلگیری خصومت عمیقتر در آینده نادیده گرفته شود.
او میگوید: بهتر است پیشگیرانه عمل کنیم تا اینکه بعداً واکنش نشان دهیم. این یک واقعیت جهانی است و طی ۲۰ سال گذشته وجود داشته است. اینکه این وضعیت در آفریقای جنوبی افزایش یابد و پیامدهای جدی داشته باشد، شاید بعید باشد، اما غیرممکن نیست.