شیعه نیوز | با بروز محدودیتهایی برای تولید پلاستیک در ایران، پویشهایی برای جلب مشارکت مردم برای کاهش مصرف این ماده پلیمری برگزار شد؛ اقدامی مهم که با تولید محصولات دوستدار طبیعت و اجرای آییننامه کاهش مصرف پلاستیکی اثری دو چندان خواهد داشت.
به گزارش «شیعه نیوز»، پلاستیک اگرچه یکی از محصولات پرکاربرد صنایع پتروشیمی است اما پس از مصرف به یکی از چالشهای جدی محیط زیستی تبدیل میشود. بر اساس آمار رسمی، روزانه حدود ۵۷ هزار تن پسماند عادی شهری در کشور تولید میشود که ۱۱ تا ۱۲ درصد آن را پسماندهای پلاستیکی تشکیل میدهند. این مواد با نفوذ به منابع آب و خاک، اثرات مخربی بر محیط زیست برجای میگذارند.
از سوی دیگر با توجه به حملات رخ داده به صنایع پتروشیمی و کاهش تولید پلاستیک اهمیت کاهش مصرف آن نه تنها یک اقدامات محیط زیستی بلکه یک ضرورت ملی است. در این شرایط چندی پیش اداره کل محیط زیست شهرداری تهران اقدام به طراحی و اجرای پویش «برای وطن، نه به پلاستیک» کرد؛ پویشی که به گفته محمد صابر باغخانی - مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران - در شرایط جنگ تحمیلی سوم و پس از ضربه به زیرساختهای پتروشیمی کشور شکل گرفت و به دلیل زمان مناسب و طراحی صحیح، مورد استقبال شهرداری تهران، استانداری تهران و مجمع شهرداران کلانشهرها قرار گرفت و از سطح شهر تهران فراتر رفت و در استان تهران و سپس در سطح ملی مورد استقبال قرار گرفت.
وی با اشاره به تأثیر پویشهای اجتماعی در فرهنگسازی برای کاهش مصرف پلاستیک اظهار میکند: اجرای هر برنامهای بهویژه راهاندازی پویش، در صورت رعایت الزامات و اقتضائات شرایط میتواند اثرگذار باشد.
اما جلب مشارکت مردم به تنهایی نمیتواند پاسخگوی مسئله مصرف پلاستیک باشد بلکه مطالبهگری از دولت مهم است تا در روند نوسازی و بازسازی کشور به سمت تامین زیرساختهایی جهت تولید مواد تجزیه پذیر و سازگار با طبیعت حرکت کند. محمد الموتی - دبیر شبکه تشکلهای محیط زیست و منابع طبیعی - با اشاره به این نکته تاکید میکند: در غیر این صورت به چرخه قبلی برمیگردیم و مردم همچنان از پلاستیک با قیمت بالاتر استفاده میکنند.
در این میان اجرای قوانین و مقررات مربوط به کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی نیز ضرورت دارد. آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی یکی از همین ابزارهای قانونی است. بر اساس آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی مصوب ۲۰ مهر ۱۴۰۱ هیأت وزیران، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت کشور مکلف شدهاند برای کاهش تولید میکروپلاستیکها، توزیع کیسههای پلاستیکی را ممنوع و تولیدکنندگان را به تولید کیسههای ضخیمتر ملزم کنند.
پس از وقوع جنگ تحمیلی اخیر به گفته سید مجتبی صدرزاده - رئیس گروه پسماندهای عادی و کشاورزی سازمان حفاظت محیط زیست - مرکز امور اصناف و بازرگانان وزارت صمت وارد عمل شده است و جلساتی را برای تعیین ضوابطی در جهت اجرای ماده ۳ به منظور ممنوعیت و محدودیت توزیع کیسههای پلاستیکی در فروشگاههای زنجیرهای و سوپرمارکتها با اتاق اصناف ایران و اتاق اصناف تهران برگزار کردهاند.
شهرداری تهران نیز در کنار برگزاری پویشهای مردمی برای کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی بر اجرای مواد قانونی تاکید دارد. باغخانیپور میگوید: برگزاری پویشها اقدامی اجتماعی هستند و آییننامه اقدامی حقوقی و آییننامه است. برگزاری پویش میتواند آگاهی آحاد جامعه را افزایش دهد و کاهش مصرف را به دنبال داشته باشد. عمل به آییننامه میتواند با رویکرد از بالا به پایین در کاهش تولید مؤثر باشد. با اینکه این دو ماهیتاً با هم متفاوت هستند اما میتوانند در کنار هم به اثرگذاری سیاستها کمک کنند.
با این حال، یکی از چالشهای اصلی اجرای این مقررات، ضمانت اجرایی آنهاست؛ موضوعی که باغخانیپور نیز بر آن تأکید میکند و معتقد است که بدون ابزارهای بازدارنده، نمیتوان انتظار تغییر جدی در الگوی مصرف داشت.
وی یکی از مهمترین موانع یا به گفته خود، نقطه ضعف آییننامه را ضمانت اجرایی آن میداند و میگوید: نیاز است در این آییننامه جریمههای مؤثر و بازدارندهای برای واحدهای متخلف تعریف شود.
تجربه شهرداری تهران در کاهش مصرف پلاستیک
شهرداری تهران نیز طی سالهای گذشته اقداماتی را برای کاهش مصرف پلاستیک در مجموعه خود دنبال کرده است؛ اقداماتی که بخشی از آنها به مصوبات شورای شهر بازمیگردد.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران در ادامه درباره اقدامات شهرداری تهران برای کاهش مصرف پلاستیک میگوید: شورای شهر تهران در سال ۱۳۸۸ مجموعه شهرداری تهران را ملزم به کاهش مصرف پلاستیک کرد. در راستای اجرای این مصوبه، کمیتهای تشکیل شد و اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران به عنوان دبیرخانه این کمیته وظیفه برنامهریزی و نظارت را بر عهده گرفت.
وی ادامه میدهد: این اداره کل در ادامه اقدام به پیگیری بخشنامهای کرده است که از سوی معاونت مالی و اقتصاد شهری شهرداری تهران به کلیه زیرمجموعههای شهرداری تهران ابلاغ شد و تأکید میکند که تمامی زیرمجموعهها باید به سمت ممنوعیت و حذف استفاده از پلاستیک در جلسات شهرداری تهران حرکت کنند.
مدیرکل محیط زیست شهرداری تهران میافزاید: علاوه بر این مصوبه، اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران اقدام به برگزاری جلساتی با مدیران عامل سازمانها و برخی از مدیران کل کرد که بتواند همکاری این سازمانها را در جهت کاهش مصرف پلاستیک جلب کند که نتایج مثبتی از جمله هماهنگی بازارها و میادین شاخص مناطق ۲۲ گانه به منظور فعالیتهای آموزشی و ترویجی، تولید و انتشار محتوای عمومی در خصوص کاهش مصرف پلاستیک را در بر داشت.
به گفته باغخانیپور علاوه بر این مصوبه، اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران کاهش مصرف پلاستیک را به عنوان یکی از اقدامات معمول خود پیگیری میکند و در مناسبتهای مختلف اقدام به توزیع اقلام جایگزین از جمله سفرههای پارچهای، کیسههای پارچهای، کیسه کفش و لیوانهای شیشهای کرده است.
در نهایت تجربه اجرای پویشهایی مانند «برای وطن، نه به پلاستیک» نشان میدهد که پویشهای اجتماعی میتوانند نقطه شروعی برای جلب مشارکت مردم باشند و در نهایت به کاهش تولید میکروپلاستیکها منجر میشود که خسارت زیستمحیطی زیادی را برای محیط زیست در پی دارد البته برای دستیابی به این هدف، مشارکت بخشهای مختلف برای اجرای قانون و تامین زیرساختهای تولید مواد تجزیه پذیر و سازگار با طبیعت ضروری به نظر میرسد.