شیعه نیوز | ماه صفر در فرهنگ شیعه با روزهایی شناخته میشود که یادآور رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام علی بن موسیالرضا(ع) است؛ سه واقعهای که در کنار دیگر مناسبتهای این ماه، صفر را به یکی از مهمترین مقاطع سوگواری در تقویم شیعی تبدیل کرده است.
به گزارش «شیعه نیوز»، محرم که به پایان میرسد، فضای سوگواری در بسیاری از شهرهای ایران پایان نمییابد؛ چراکه ماه صفر در ادامه عزاداریهای محرم، یادآور مجموعهای از حوادث تلخ تاریخ اسلام و تشیع است. در روزهای پایانی این ماه، سه مناسبت مهم یعنی رحلت پیامبر اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی(ع) و شهادت امام رضا(ع) قرار گرفته و همین مسئله جایگاه ویژهای به صفر در فرهنگ عمومی شیعیان داده است.
صفر؛ ادامه سوگواری پس از عاشورا
اگر محرم با واقعه عاشورا و شهادت امام حسین(ع) و یارانش در ذهن شیعیان پیوند خورده است، صفر ادامه طبیعی این سوگ است. پس از عاشورا، کاروان اهلبیت(ع) با حوادث تلخ و اسارت مواجه شد و در ادامه، پیامدهای واقعه کربلا در تاریخ اسلام باقی ماند.
در فرهنگ عمومی شیعه، این دو ماه در کنار یکدیگر دورهای از یادآوری مصائب اهلبیت(ع) را شکل میدهند، به همین دلیل بسیاری از هیأتها و مجالس عزاداری پس از پایان محرم نیز در ماه صفر ادامه پیدا میکنند.
رحلت پیامبر(ص)؛ پایان حیات پیامبر و آغاز دوران تازه
یکی از مهمترین مناسبتهای پایانی صفر، رحلت حضرت محمد(ص) است، پیامبر اسلام(ص) پس از سالها دعوت مردم به توحید، تشکیل جامعه اسلامی و هدایت مسلمانان، در مدینه رحلت کردند.
رحلت پیامبر(ص) برای مسلمانان تنها از دست دادن پیامبر اسلام نبود؛ بلکه پایان دوره حضور مستقیم پیامبر در جامعه اسلامی و آغاز مرحلهای تازه در تاریخ اسلام به شمار میآمد.
در فرهنگ شیعه، یاد این واقعه با توجه به جایگاه پیامبر(ص) بهعنوان بنیانگذار جامعه اسلامی و نخستین معلم و راهنمای امت، با سوگواری و برگزاری مجالس عزاداری همراه است.
امام حسن(ع)؛ غربت کریم اهلبیت(ع)
در روزهای پایانی صفر، نام امام حسن مجتبی(ع) نیز در کنار نام پیامبر(ص) قرار میگیرد، دومین امام شیعیان که به «کریم اهلبیت(ع)» شهرت دارد، پس از شهادت امیرالمؤمنین(ع) عهدهدار امامت شد.
دوران امامت امام حسن(ع) با شرایط سیاسی دشواری همراه بود و در نهایت پیمان صلح با معاویه شکل گرفت. در منابع تاریخی، درباره جزئیات برخی حوادث آن دوره گزارشهای متفاوتی وجود دارد، اما در فرهنگ شیعه، زندگی امام حسن(ع) با مفاهیمی همچون مظلومیت، صبر، کرامت و حفظ مصالح جامعه اسلامی گره خورده است.
شهادت امام حسن(ع) و دفن ایشان در قبرستان بقیع نیز یکی از جلوههای غربت اهلبیت(ع) در تاریخ اسلام است.
پایان صفر در جوار امام هشتم
اما ماه صفر یک پیوند ویژه دیگر نیز دارد؛ پیوندی با امام علی بن موسیالرضا(ع)، امام هشتم شیعیان که حرم ایشان در مشهد به یکی از مهمترین مراکز زیارت شیعیان در جهان تبدیل شده است.
امام رضا(ع) در دوره خلافت مأمون عباسی از مدینه به خراسان منتقل شدند و مدتی بهعنوان ولیعهد مأمون معرفی شدند، این دوره با حوادث سیاسی و اجتماعی متعددی همراه بود و سرانجام امام رضا(ع) در خراسان به شهادت رسیدند.
به همین دلیل، روزهای پایانی صفر برای ایرانیان حالوهوای خاصی دارد، میلیونها زائر در طول سال به مشهد سفر میکنند و در ایام شهادت امام رضا(ع)، حرم رضوی به یکی از کانونهای اصلی عزاداری و زیارت تبدیل میشود.
چرا صفر در فرهنگ شیعه ماه اندوه است؟
قرار گرفتن چند مناسبت مهم سوگواری در روزهای پایانی صفر، مهمترین دلیل شکلگیری این اندوه است از ماه صفر است.
از همین رو، مجالس روضه، سخنرانیهای مذهبی، هیأتهای عزاداری، اطعام و نذری و برنامههای زیارتی در این ماه رونق میگیرد و مردم تلاش میکنند با برگزاری آیینهای مذهبی، یاد و نام پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) را زنده نگه دارند.
صفر؛ ماهی برای بازخوانی یک تاریخ
ماه صفر در نهایت تنها مجموعهای از روزهای عزاداری نیست؛ فرصتی برای بازخوانی بخشی از تاریخ اسلام است؛ تاریخی که در آن رحلت پیامبر(ص)، غربت امام حسن(ع) و شهادت امام رضا(ع) هرکدام بخشی از حافظه تاریخی شیعیان را شکل دادهاند.
به همین دلیل، وقتی ماه صفر به پایان میرسد، برای بسیاری از شیعیان پایان یک دوره دوماهه عزاداری محرم و صفر است؛ دورهای که از عاشورا آغاز میشود و با سوگ پیامبر(ص)، امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع) به روزهای پایانی خود میرسد.