شیعه نیوز: در احادیث اهل بیت علیهم السلام به برکات مختلفی برای خصلت «تأنّی» اشاره شده است که در فصل سوم خواهد آمد ؛ امّا بی تردید ، اصلی ترین برکت درنگ ، مصونیت از لغزش هاست .
واژه «تأنّی» از ریشه «أنی» ، بر چهار معنا دلالت دارد : درنگ ورزیدن ، مدّتی از زمان ، رسیدن به چیزی ، و جایگاهی از جایگاه ها .
ابن فارس می گوید :
الهَمزَةُ وَ النّونُ وَ ما بَعدَهُما مِن المُعتَلِّ . لَهُ اُصولٌ أربَعَةٌ : البُط ءُ وَ ما أشبَهَهُ مِنَ الحِلمِ وَ غَیرِهِ ، وَ ساعَةٌ مِنَ الزَّمانِ ، وَ إدراکُ الشَّی ءِ ، وَ ظَرفٌ مِنَ الظُّروفِ .. معجم مقاییس اللغة : ج ۱ ص ۱۴۱ مادّه «ءنی» .
همزه و نون و حرف علّه، چهار اصل معنایی دارند: کندی و شبیهِ آن (مانند بردباری و امثال آن) ، مدّتی از زمان، به دست آوردن چیزی و ظرف .
در این جا «تأنّی» به معنای اوّل است .
خلیل بن احمد فراهیدی در این باره گفته است :
الأَنی مِنَ الأَناةِ وَ التُّؤَدَةِ ... وَ یُقالُ : إنَّهُ لَذو أناةٍ ، إذا کانَ لا یَعجَلُ فِی الاُمورِ ، أی : تَأَنّی ، فَهُوَ آنٍ ، أی مُتَأَنٍّ ... وَ الأَناةُ الحِلمُ ، وَ الفِعلُ : أنِیَ وَ تَأَنّی ، وَ استَأنی ، أی تَثَبَّتَ ... وَ یُقالُ للِمُتَمَکِّثِ فِی الأَمرِ ، المُتَأَنّی ، و فِی الحَدیثِ «آذَیتَ و آنَیتَ» أی أخَّرتَ المُجی ءَ وَ أبطَأتَ .. ترتیب کتاب العین : ص ۵۸ .أنی از «أناة» و «تؤدة» است .. .. گفته می شود : فلانی «ذو أناة» است . یعنی شتابی در انجام کارها ندارد ؛ یعنی درنگ می کند . پس او، درنگ کننده است ، یعنی آرام است ... و «أناة» به معنای بردباری است. فعل آن ، «أنِیَ ، تأنّی و استأنی» می آید، یعنی ثبات یافت... و به کسی که در کاری درنگ می کند، متأنّی گفته می شود . در حدیث آمده است: «آذیتَ و آنیتَ» یعنی «آمدن را به تأخیر انداختی و کند کردی» .
بنا بر این ، واژه های «تأنّی» ، «تُؤدَة» ، «تثبّت» ، «تمکُّث» و «أناة» در لغت عرب ، همگی در مقابل «عجله کردن» و به معنای درنگ ورزیدن در کارها هستند .
تأنّی ، در قرآن و حدیث
در قرآن کریم ، کلمه «تأنّی» به کار نرفته است ؛ ولی نیکو بودن این خصلت از نگاه این کتاب آسمانی را از نکوهشِ مکرّرِ واژه مقابل آن ، یعنی «عجله» می توان دریافت . در احادیث اهل بیت علیهم السلام ، درنگ کردن در گفتار و کردار ، با تعبیرهای مختلفی مانند : «تأنّی» ، «تثبّت» ، «تؤده» و «أناة» ـ که همگی واژه های مقابل «عجله» هستند ـ بویژه در موضوعات مهم ، مورد توصیه و تأکید قرار گرفته است . این احادیث را بدین سان می توان جمع بندی کرد :
۱ . درنگ ورزیدن ، صفتی الهی
نخستین نکته قابل توجّه در تبیین فضیلت صفت «تأنّی» ، این است که این صفت ، از صفات فعل خداوند حکیم است ، بدین معنا که آفریدگار جهان می توانست جهان را در کمتر از یک چشم به هم زدن بیافریند ؛ لیکن حکمت ایجاب می کرد که آن را در شش مرحله بیافریند. بنا بر این، یکی از دلایل حکمت آفرینش تدریجی جهان ، آموزش درنگ ورزی در کارها به آفریده هاست .. ر . ک : ص ۱۳۳ ح ۴ .همچنین خداوند متعال در کیفر دادن تبهکاران عجله نمی کند و فرصت می دهد ؛ بلکه در اثر عوامل هشیار کننده ای که در مسیر زندگی آنها قرار می گیرد ، بیدار شوند و از تبهکاری دست بدارند .. ر . ک : ص ۱۳۵ ح ۸ .درسی برای مسئولان سیاسی ، فرهنگی و قضایی است که برای سازندگی جامعه آرمانی در برخورد با تبهکاران ، از خداوند متعال سرمشق بگیرند .
۲ . درنگ ورزیدن ، خوی پیامبران
پیامبران الهی ، سزاوارترین کسانی هستند که صفات الهی را در افعال خود ، جلوه گر می سازند تا دیگران نیز از آنان تبعیت نمایند .
۳ . درنگ ورزیدن ، از سپاهیان عقل
یکی از نکات تأمّل برانگیز ، این است که «درنگ ورزیدن» ، از سپاهیان عقل ، و نقطه مقابل آن ، «شتاب کردن» ، از سپاهیان جهل شمرده شده است و این بدان معناست که انسان برای تأمین منافع مادّی و معنوی خود ، به این خصلت نیازمند است ، و به همین دلیل ، خداوند متعال دوست دارد که انسان در گفتار و کردار خودش ، درنگ کند تا از منافع و برکات آن برخوردار گردد .
۴ . برکات درنگ ورزیدن
در احادیث اهل بیت علیهم السلام به برکات مختلفی برای خصلت «تأنّی» اشاره شده است که در فصل سوم خواهد آمد ؛ امّا بی تردید ، اصلی ترین برکت درنگ ، مصونیت از لغزش هاست .
انسان می تواند با تمرین «درنگ کردن» و بهره گیری از تأمّل و تفکّر ، ازلغزش های فکری و عملی خود بکاهد و از این راه ، آسایش و آرامش زندگی مادّی و معنوی خود را تأمین نماید . به همین دلیل ، علاوه بر توصیه های مؤکّدی که پیشوایان الهی در باره این خصلت دارند ، عقل و دوراندیشی و بلندهمّتی نیز انسان را به ایمان و این خصلت دعوت می نمایند .. ر . ک : ص ۱۵۱ (درنگ ورزیدن / فصل دوم : عوامل درنگ ورزیدن) .
۵ . درنگِ نکوهیده
و آخرین نکته ، این که : حکمتِ درنگ ورزیدن در کارها ، تأخیر در انجام دادن آنها به منظور تشخیص نیک و بد آنها ، و انجام دادن صحیح کارهای نیک در فرصت مناسب است . بنا بر این ، در صورتی که نیکو بودن کاری مشخّص و فرصت برای انجام دادن آن ، مناسب باشد ، درنگ کردن ، نه تنها نیکو نیست ، بلکه نکوهیده است ، چنان که از امام علی علیه السلام روایت شده :
مِنَ الخُرقِ المُعاجَلَةُ قَبلَ الإِمکانِ وَ الأَناةُ بَعدَ الفُرصَةِ .. ر . ک : ص ۱۶۴ ح ۶۹ .
شتاب کردن در کاری پیش از توانایی بر انجام دادن آن، و درنگ نمودن پس از فرصت پیدا کردن ، نشانه نادانی است .
از این رو ، در احادیث اهل بیت علیهم السلام ، درنگ نکردن در انجام دادن کارهای نیک ، بویژه حضور در جبهه و جهاد و نماز جماعت و دفن اموات ، توصیه شده است .. ر . ک : ص ۱۶۳ ح ۶۸ .
انتهای پیام | https://www.shia-news.com/
منبع: حدیث نت