شیعه نیوز | خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از سوریه با تخلیه پایگاههای کلیدی از جمله التنف و الشدادی، وارد مرحلهای تازه شده است.
به گزارش «شیعه نیوز»، خروج نیروهای آمریکایی از سوریه دیگر موضوع حدس و گمان یا فرضیات نیست، بلکه امری قطعی است که اکنون تنها منتظر زمان نهایی شدن آن است. روزنامه والاستریت ژورنال ماه گذشته درباره نزدیکی این روند به مرحله اجرا گزارش داده بود.
براساس گزارش روزنامه الاخبار لبنان، نیروهای آمریکایی ماه گذشته از پایگاه الشدادی در حومه حسکه به سمت اربیل در اقلیم کردستان عراق عقبنشینی کردند و سپس چند روز پیش پایگاه التنف را به وزارت دفاع سوریه تحویل دادند؛ پایگاهی که در مثلث مرزی سوریه، عراق و اردن واقع است و برای مبارزه با داعش و آموزش گروههای مخالف حکومت اسد مانند «ارتش سوریه آزاد» تأسیس شده بود.
خروج آمریکا از سوریه
این عقبنشینی از پایگاه استراتژیک التنف انجام شد، پس از آنکه نیروهای ارتش حکومت جولانی، پیشروی کرده و کنترل استانهای منطقه جزیره سوریه از جمله دیرالزور و حسکه را که پایگاههای آمریکایی در آنها مستقر بودند، به دست گرفتند. التنف میزبان بیش از ۲۵۰۰ سرباز آمریکایی بود، اما طی سالهای اخیر تعداد آنها به حدود ۱۲۰۰ نفر کاهش یافت. این نیروها از قابلیت حرکت انعطافپذیر، توان لجستیکی قابل توجه و پشتیبانی از پایگاههای آمریکا در عراق، به ویژه اقلیم کردستان برخوردار بودند.
استراتژی فعلی خروج آمریکا از سوریه بهصورت تدریجی و مرحلهای بر اساس دو موضوع میزان قدرت داعش در زمین و تهدید آن در حال و آینده و توانایی ارتش و نیروهای امنیتی حکومت جولانی در پیگیری فعالیتهای داعش و انجام اقدامات پیشگیرانه برای خنثیسازی عملیات آن، استوار است.
به گفته منابع سوری، ارزیابی آمریکا تاکنون مثبت بوده است، پس از آنکه نگرانیهایی درباره ایجاد خلأ امنیتی در صورت کاهش نقش نیروهای دموکراتیک سوریه(قسد) وجود داشت. این نیروها تا پیوستن حکومت جولانی به ائتلاف بینالمللی مبارزه با تروریسم در نوامبر گذشته، مسئولیت پیگیری فعالیت داعش را بر عهده داشتند.
پیش از خروج نیروهای آمریکایی از سوریه، پایگاه هوایی عینالاسد در الانبار به عراق تحویل شد (ژانویه گذشته)؛ پایگاهی که از اهمیت نظامی بالایی برای آمریکا برخوردار بود و میزبان نیروهای ائتلاف به رهبری واشنگتن در غرب عراق بود. ارتش عراق کنترل کامل این پایگاه را به دست گرفت؛ آخرین پایگاه در این منطقه که پیشتر پایگاه الحبانیه در سال ۲۰۲۰ تحویل داده شده بود و سپس نیروهای آمریکایی بهصورت تدریجی در پایگاههای خود در اقلیم کردستان عراق مستقر شدند.
منابع نظامی سوریه معتقدند میتوان این همزمانی خروج نیروها از سوریه و عراق را از دو زاویه بررسی کرد. یک اینکه حضور آمریکا در سوریه و عراق هزینهبر و فاقد بازده امنیتی قابل توجه در زمینه مبارزه با داعش شده است، به ویژه که نیروهای محلی قادر به انجام این وظیفه هستند. دیگر اینکه پس از سقوط حکومت اسد، دیگر نگرانی جدی از ایران وجود ندارد؛ حکومتی که سوریه را به پایگاه نظامی برای ایران تبدیل کرده بود، موشک و پهپاد تولید میکرد و اردوگاههای آموزشی حزبالله، حوثیها و گروههای عراقی را فعال کرده بود.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در دوران نخست ریاستجمهوری خود (۲۰۱۷–۲۰۲۱) تلاش کرد نیروهای آمریکا را از سوریه خارج کند، به ویژه پس از عملیات «چشمه صلح» در اکتبر ۲۰۱۹ که توسط ترکیه علیه قسد با مشارکت برخی از عناصر گروهک ارتش ملی سوریه انجام شد. اما او پس از اعتراض «برت مکگورک» وزیر دفاع آمریکا که با قسد همدل بود، از این تصمیم بازگشت؛ زیرا نگرانی از بازگشت داعش یا تسلط ایران و حکومت اسد بر منطقه وجود داشت. این دو عامل اکنون پس از تحولات سال گذشته در سوریه برطرف شدهاند.
منابع سوری مطلع تأکید میکنند که خروج آمریکا از سوریه بهزودی انجام خواهد شد و منوط به تکمیل انتقال هفت هزار عضو داعش از زندانهای حسکه به عراق است. نیروهای آمریکایی مسئولیت این انتقال را پس از پیشروی ارتش سوریه و بازپسگیری بیشتر منطقه جزیره از قسد برعهده داشتند. مقامات آمریکایی و عراقی تأکید کردهاند که مهلت اجرای کامل این انتقال بیش از یک ماه نیست و احتمالاً تا پایان این ماه به پایان میرسد.
همزمان، استقرار نیروهای حکومت جولانی در منطقه جزیره و هماهنگی امنیتی با عراق و آمریکا بهطور قابل توجهی خطر داعش را کاهش خواهد داد؛ به ویژه پس از آغاز تخلیه اردوگاه الهول از خانوادههای زندانیان داعش و آغاز همکاری بینالمللی برای بازگرداندن خارجیها. در عین حال، محاکمه حدود ۲۵۰۰ زندانی باقیمانده داعش در سوریه نیز در دستور کار قرار خواهد گرفت؛ اقدامی که تنشها را کاهش میدهد، زیرا بخش عمده این افراد ارتباط مستقیمی با داعش نداشتند و توسط قسد به دلایل مختلف از جمله ادامه دریافت بودجه بینالمللی برای نگهبانی زندانها و اردوگاهها، بازداشت شدهاند.
چند عامل مستحکم باعث میشوند خروج آمریکا از سوریه برای این کشور سودمند باشد: کاهش هزینهها و حفظ مزایای موجود. این خروج به معنای پایان حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه نیست؛ حدود ۳۰ هزار سرباز آمریکایی در پایگاههای کشورهای خلیج فارس، به ویژه قطر، بحرین، کویت و امارات، مستقر هستند. این حضور محدود به پایگاههای ثابت نیست و شامل ناوهای جنگی، ناوگان هواپیمابر و غیره نیز میشود، ضمن آنکه تعداد نیروها و مأموریتهای آنها دائما تغییر میکند.
استراتژی آمریکا در خاورمیانه دیگر صرفاً وابسته به حضور نظامی مستقیم نیست؛ زیرا اسرائیل به عنوان پایگاهی کلیدی قادر به تأمین نیازهای تاکتیکی و راهبردی واشنگتن در صورت بروز بحران علاوه بر پایگاههای آمریکا در خلیج فارس است.
آمریکا میتواند بر متحدان منطقهای مانند مصر، اردن و اکنون حکومت جولانی تکیه کند، که نشانههایی از تبدیل سوریه به پایگاه مهم آمریکا در منطقه و جهان دیده میشود. این موضوع در نشست اردن در آوریل گذشته آشکار شد؛ در این نشست توافق شد که سوریه مرکز هماهنگی بینالمللی برای مبارزه با داعش باشد و وزرای خارجه و روسای دستگاههای اطلاعاتی آمریکا، ترکیه، عربستان، عراق، اردن و حکومت جولانی حضور داشتند. آژانس خبری رویترز در نوامبر گذشته از ایجاد پایگاه آمریکا نزدیک دمشق گزارش داد که واشنگتن درصدد است حضور نظامی خود در پایگاه هوایی دمشق را برای اجرای توافق امنیتی میان سوریه و اسرائیل تضمین کند.
بیتأثیری خروج
خروج آمریکا از سوریه روابط واشنگتن با متحدان محلی را تضعیف نمیکند و نفوذ آن در پروندههای مشترک با همپیمانان منطقه کاهش نمییابد؛ نمونه آن خروج آمریکا از عربستان بود که بزرگترین پایگاههای آمریکا در خلیج فارس را میزبانی میکرد و آخرین مرحله آن در ۲۰۱۹ انجام شد، اما همکاری دفاعی ادامه یافت.
این خروج آزادی عمل بیشتری به آمریکا میدهد، زیرا توجه واشنگتن از زمان ریاستجمهوری بایدن به شرق آسیا، به ویژه چین، معطوف شده است. «مارکو روبیو» وزیر خارجه جدید آمریکا، چین را جدیترین و خطرناکترین رقیب تاریخی آمریکا توصیف کرده است و آنچه بلینکن نیز پیشتر گفته بود، نشان میدهد که این تهدید طولانیمدت و همهجانبه است؛ از جنبه اقتصادی، دیپلماتیک، نظامی و تکنولوژیک توانایی بازسازی نظم جهانی را دارد.
سوالات متعددی درباره پیامدهای خروج آمریکا از سوریه مطرح است: آیا بر تصویر آمریکا در خلیج فارس تأثیر خواهد گذاشت؟ آیا مقدمهای برای کاهش حضور در خلیج است؟ انتقال تمرکز از خلیج به آسیا چه تأثیری بر جایگاه منطقه خواهد داشت؟ کارشناسان خلیجی معتقدند توافقات دفاعی اخیر عربستان با پاکستان و ترکیه در راستای خوانش جدید سیاست واشنگتن برای کاهش تمرکز در خلیج است، اما توانمندیهای داخلی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در مقایسه با دوران حمله عراق به کویت (۱۹۹۰) بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
کارشناسان اروپایی نیز بر این باورند که خروج آمریکا میتواند حضور اروپا و روسیه در منطقه را در زمینه تسلیحات، آموزش و حل اختلافات افزایش دهد؛ روندی که باعث شده در ماههای اخیر سفرهای مقامات نظامی و امنیتی به کشورهای منطقه افزایش یابد.