مقدس سازی، تحریف دین یا سوءاستفاده از اعتقادات و باورهای مردم!

شیعه نیوز | مقدس سازی، تحریف دین یا سوءاستفاده از اعتقادات و باورهای مردم!

مفهوم «قداست» در اصل به چیزی فراتر از تجربه‌ی زمینی انسان اشاره دارد؛ چیزی که از آن بوی بی‌نهایت، پاکی و پیوند با امر الهی به مشام می‌رسد. اما در تاریخ بشری، این واژه بارها به نهادها و افراد نیز نسبت داده شده تا جایگاه ویژه‌ای برای آنان ساخته شود. برخی پادشاهان خود را سایه‌ی خدا بر زمین می‌دانستند و با القاب مقدس، اطاعت از خویش را همسنگ اطاعت از خدا معرفی می‌کردند. در سنت‌های مسیحی، کلیسا و کشیشان جایگاه «مقدس» یافتند و انتقاد از آنان نوعی گناه محسوب می‌شد.

مع الاسف در ایران معاصر نیز اصطلاحاتی چون «نظام مقدس»، «لباس مقدس روحانیت» و «فقیه مقدس» رواج یافته است. این تعبیرات به ظاهر برای احترام است، اما در عمل یک کارکرد روشن دارند: ایجاد هاله‌ای از قداست که انسان‌های عادی را از نقد و پرسش باز دارد.

القاب مقدس وقتی بر نهادها یا افراد  گذاشته می‌شود، پیامدهای سنگینی برای به دنبال دارد:

وقتی نظام یا فردی «مقدس» معرفی می‌شود، هر گونه نقد، به معنای توهین یا بی‌احترامی قلمداد می‌شود. این امر عملاً امکان اصلاح و گفت‌وگوی عقلانی را نابود می‌کند.

کسانی که با این القاب آراسته می‌شوند، خود را بالاتر از مردم عادی می‌بینند. فاصله‌ی «ما» و «آنها» ایجاد می‌شود و برابری انسانی زیر سؤال می‌رود.

قداست‌بخشی، ابزاری برای سرکوب مخالفان می‌شود. هر انتقادکننده‌ای نه به‌عنوان شهروند، بلکه به‌عنوان فردی «بی‌حرمتی‌کننده» یا حتی «گناهکار» معرفی می‌گردد.

از نگاه فلسفی، قداست چیزی است که باید به حقیقت مطلق و بی‌نقص تعلق گیرد. انسان، هر چقدر هم دانشمند یا فقیه باشد، خطاپذیر است و به هیچ عنوان نمی‌تواند در جایگاه «قدسی» قرار گیرد.

در نگاه دینی نیز، این نکته روشن است. قرآن بارها بر بشری بودن پیامبران تأکید کرده است: «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ» (کهف: 110).

فارغ از مبحث عصمت، حتی پیامبران که با وحی مرتبط بودند، خود را برتر از مردم نمی‌دانستند، بلکه فقط راهنمایی به سوی خدا بودند. اسلام اولیه نه «روحانیت حرفه‌ای» می‌شناخت و نه «لباس مقدس». این‌ها بعدها ساخته و پرداخته‌ی تاریخ شدند. در حقیقت، تنها خدا و ارزش‌های متعالی مانند عدالت، صداقت و حقیقت شایسته‌ی قداست‌اند.

یک نظام سیاسی اگر عادلانه رفتار کند، نیازی به تقدس نمایی یا تقدس سازی ندارد؛ عملکرد درست خود بهترین مشروعیت است. اگر فاسد یا ناکارآمد باشد، قداست ادعایی مانعی در برابر اصلاح خواهد بود.

پارچه و پوشش فی‌نفسه هیچ قداستی ندارد. این اعمال و اخلاق صاحبان لباس است که می‌تواند مایه‌ی احترام شود. لباس بدون عمل صالح، صرفاً ابزاری برای تمایز و امتیاز است. فقاهت جزو علوم انسانی است و محصول اجتهاد و استدلال بشری می‌تواند خطا داشته باشد. تقدس‌بخشی به افراد ابه نوعی آنان را از نقد معاف می‌کند و راه را برای استبداد دینی و غیره باز می‌سازد.

آقای خمینی در استفاده از عناوین دینی بسیار محتاط بود. او تنها برای دو نفر از لقب «حجت‌الاسلام والمسلمین» استفاده کرد.

شایسته است بزرگان حوزه نسبت به آسیب های استفاده ابزاری از القاب هشدار های لازم را متذکر شوند. البته اگر معتقدند که حفظ اعتقادات مردم اوجب واجبات است.

والسلام علیکم 

مسعود بحرینی | شیعه نیوز

masoubahraini | Bahraini Channel