محقق : دکتر صادق یادگاری
شیعه نیوز | نماز از دیدگاه امام علی علیه السلام :
فرض الله الايمان تطهيرا من الشرك و الصلوة تنزيها عن الكبر
چه نيكو است به سخن پيشواى پرهيزكاران و اميرالمؤمنين (عليه السلام ) گوش فرادهيم و ستايش نماز را از بيان ستوده او بشنويم . در نهج البلاغه چنين آمده است :
خداوند بندگان مؤمن را با نمازها و زكاتها و روزه هاى دشوار از كبر و خودبينى محافظت و حراست مى كند، به پيكر آنان آرامش مى بخشد، به ديدگان آنان فروتنى مى دهد، نفس آنان را رام مى سازد، دلهاى آنان را افتادگى مى آموزد، و خود پسندى را از آنان دور مى كند.
نماز برترين عمل
قال على (عليه السلام ): او صيكم باالصلوة و حفظها فانها خير العمل و هى عمود دينكم .
شما را به نماز و مراقبت از آن سفارش مى كنم ، زيرا نماز برترين عمل و ستون و اساس دين شما است .
نماز سيماى دين
قال على (عليه السلام ): لكل شى ء وجه و وجه دينكم الصلوة .
هر چيزى سيمائى دارد و سيماى دين شما نماز است .
نماز ستون دين
قال على (عليه السلام ): الله الله فى الصلوة فانها عمود دينكم.
خدا را، خدا را یاد کنید و نماز را از ياد نبريد، زيرا آن ستون دين شما است .
وجوب نماز
قال على (عليه السلام ):
تعاهدوا امر الصلوة و حافظوا عليها و استكثروا منها و تقربوابها فانها كانت على المؤ منين كتابا موقوتا
امر نماز را مرا مراعات كنيد و بر حفظ آن بكوشيد و زياد بجا آوريد و به وسيله آن به خدا تقرب جوئيد. زيرا نماز فرضيه اى است كه در وقت معين بر اهل ايمان واجب شده است .
محبوب ترين اعمال
قال على (عليه السلام ): احب الاعمال الى الله الصلوة
محبوب ترين كارها نزد خداوند نماز است .
فرياد ابليس از نماز گزار
قال على (عليه السلام ): ان العبد اذا سجد نادى ابليس : يا ويله اطاع و عصيت و سجد و ابيت .
وقتى كه بنده اى سجده كرد، ابليس فرياد مى زند: واى بر من ! او اطاعت كرد ولى من معصيت كردم ، او سجده كرد و من از اين عمل سرباز زدم .
قوام اسلام : قال على (عليه السلام )
اوصيكم بالصلوة التى هى عمود الدين و قو ام الاسلام فلا تغفلوا عنها.
سفارش مى كنم شما را به نمازى كه ستون دين و قوام اسلام است ، پس از نماز غافل نشويد..
حفظ نماز
قال على (عليه السلام ): لا يخرج فى سفر يخاف فيه على دينه و صلوته.
نبايد انسان عزم سفرى را نمايد كه خطرى براى دين و نماز او دارد.
نماز و توبه
قال على (عليه السلام ): ما اهمنى ذنب امهلت بعده حتى اصلى ركعتين و اسال الله العافية
گناهى كه پس از آن مهلت يافتم تا دو ركعت نماز گزارم و از خدا اصلاح آن گناه را بخواهم ، مرا اندوهگين نكرد.
نماز فرق ميان مؤمن و كافر
قال على (عليه السلام ):
الفرق بين المومن و الكافر الصلوة . فمن تركها و ادعى الايمان كذبه فعله وكان عليه شاهد من نفسه .
فرق ميان مؤ من و كافر نماز است و هر كه آن را ترك كند و ادعاى ايمان نمايد، كار و عمل او ادعايش را تكذيب مى كند و شاهد و گواهى از وجود خودش بر او خواهد بود.
نماز ملاك پذيرش ساير اعمال
قال على (عليه السلام ): الصلوة عمود الدين وهى اول ما ينظر الله فيه من عمل ابن آدم ، فان صحت نظر فى باقى عمله و ان لم تصح لم ينظر له فى عمل و لا حظ فى الاسلام لمن ترك الصلوة .
نماز ستون دين است و آن اولين عمل آدميزاده است كه خدا بدان نظر مى كند، اگر صحيح و درست بود، به ساير اعمالش نيز نظر فرمايد و اگر صحيح نبود در هيچ عمل ديگرش نمى نگرد. و كسى كه تارك نماز باشد بهره اى از اسلام ندارد.
پرسش از نمازگزاران در روز حساب
قال على (عليه السلام ):
عن كميل عن اميرالمؤ منين (عليه السلام ) فيما اوصاه به قال : يا كميل ! لا تغتر باقوام يصلون فيطيلون و يصومون فيداومون ، و يتصدقون فيحسنون فانهم موقوفون .
كميل گويد: اميرالمؤ منين (عليه السلام ) در وصيت خود فرمود: اى كميل ! به كارهاى مردمى كه نماز را طولانى مى كنند و مداومت در روزه گيرى دارند و در صدقه دادن ، احسان مى كنند، فريفته مباش ؛ زيرا آنان را (هم ) در موقف حساب براى پرسش نگاه مى دارند.
زكات در حال ركوع
ابوذر غفارى گويد: روزى از روزها با رسول خدا (صلى الله عليه وآله ) در مسجد، نماز مى خوانديم كه سائلى وارد مسجد شد و از مردم تقاضاى كمك نمود، ولى كسى چيزى به او نداد، لذا دست خود را به آسمان بلند كرد و گفت : خدايا تو شاهد باش كه من در مسجد رسول تو، تقاضاى كمك كردم ، ولى احدى جواب مساعد به من نداد. در اين بين على (عليه السلام ) كه در حال ركوع بود، با انگشت كوچك دست راست خود اشاره كرد، سائل نزديك آمد و انگشتر را از دست آن حضرت بيرون آورد. پيامبر اكرم (صلى الله عليه وآله ) كه در حال نماز بود. اين جريان را مشاهده كرد. هنگامى كه از نماز فارغ شد سر به سوى آسمان بلند كرد و چنين گفت : خداوندا ! برادرم موسى از تو تقاضا كرد كه سينه او را وسيع گردانى و كارها را بر او آسان سازى و گره از زبانش بگشايى تا مردم گفتارش را درك كنند، و نيز موسى درخواست كرد هارون را كه برادرش بود وزير و ياورش قرار دهى و به وسيله او نيرويش را زياد كنى و در كارهايش شريك سازى .
خداوندا ! من محمد پيامبر و برگزيده تو هستم ، سينه مرا گشاده كن و كارها را بر من آسان ساز، از خاندانم على را وزير من گردان تا به وسيله او پشتم قوى و محكم گر نهج البلاغه . ابوذر گويد: هنوز دعاى پيامبر (صلى الله عليه وآله ) پايان نيافته بود كه جبرئيل فرمود آمد و آيه ولايت را نازل كرد:
انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلوة و يؤ تون الزكوة و هم راكعون .( مائده : 55).
ولى امر و ياور شما تنها خدا و رسول و آن مؤ منانى هستند كه نماز را بپا داشته و به فقيران در حال ركوع زكات مى دهند.
هديه پيامبر (صلى الله عليه وآله )
اهدى الى رسول الله (صلى الله عليه وآله ) ناقتان عظيمتان ، فجعل احداهما لمن يصلى ركعتين لا يهم بشى ء من امر الدنيا. ولم يجبه احد سوى على (عليه السلام ) فاعطاه كلتيهما.
بحار الانوار ج 41 ص 18
به پيامبر (صلى الله عليه وآله ) دو شتر بزرگ هديه دادند. پيامبر (صلى الله عليه وآله ) يكى از دو شتر را به عنوان هديه قرار داد براى كسى كه دو ركعت نماز به جاى آورد و چيزى از امور دنيا را به خاطر نياورد و به فكر چيزى از دنيا نيفتد. كسى به فكر دنيا و مافيها نيفتد، نخواند به جز حضرت على (عليه السلام ) كه پاسخ مثبت داد. پيامبر (صلى الله عليه وآله ) هر دو شتر را به على (عليه السلام ) مرحمت فرمود.
پناه بردن به نماز
عن ابى عبدالله (عليه السلام ) قال :
كان على (عليه السلام ) اذا هاله شى ء فزع الى الصلوة ثم تلى هذه الاية و استعينوا بالصبر الصلوة.
هنگامى كه براى اميرالمؤ منين (عليه السلام ) مشكلى پيش مى آمد، به نماز پناه مى برد (و ناراحتى خويش را از طريق نماز جبران مى كرد) و آيه از صبر و نماز يارى جوييد را تلاوت مى كرد.
نماز مانع عذاب
قال على (عليه السلام ):
ان الله - عزوجل - اليهم بعذاب اءهل الارض جميعا حتى لا يحاشى منهم اءحدا اذا عملوا بالمعاصى و اجترحوا السيئات ؛ فاذا نظر الى الشيب ناقلى اقدامهم الى الصلوة و الولدان يتعلمون القران ، رحمهم فاخر ذلك عنهم .
اهل زمين چون به عصيان و تبهكارى مبتلا شوند. خداوند (عزوجل ) اراده كند كه همه آنها را بدون استثناء عذاب كند. اما هنگامى كه به سالخوردگان نظر كند كه به سوى نماز گام برمى دارند و كودكان كه مشغول يادگيرى قرآنند، عفو و رحمت خود را بر آنان نثار كند و عذاب آنها را تاءخير اندازد.
نماز كفاره گناهان
قال على (عليه السلام ):
الصلوات الخمس كفارة لما بينهن ما اجتنب من الكبائر و هى التى قول الله - عزوجل - ان الحسنات يذهبن السيئات .
نمازهاى پنجگانه كفاره گناهانى است كه ميان آنها (مسلمانان ) انجام گرفته است . به شرط آن كه از گناان كبيره اجتناب شده باشد و همين است گفتار خداوند بزرگ : (نيكيها، بديها را از بين مى برد.).
نماز پاك كننده از آلودگيها
قال على (عليه السلام ):
و شبهها رسول الله (صلى الله عليه وآله ) بالحمة تكون على باب الرجل فهو يغتسل منها فى اليوم و الليلة خمس مرات فما عسى اءن يبقى عليه من الدرن .
پيامبر خدا (صلى الله عليه وآله ) نماز را به چشمه آب گرمى كه بر در خانه شخصى باشد كه شبانه روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد، تشبيه كرده است . بدون ترديد چرك و آلودگى در بدن چنين كسى باقى نخواهد ماند.
(نهج البلاغه حكمت 291
گناهى كه پس از آن مهلت يافتم تا دو ركعت نمازگزارم و از خدا اصلاح آن گناه را بخواهم ، مرا غمگين نساخته است .
نماز پاسدار انسان
قال على (عليه السلام ):
و عن ذلك ما حرس الله عباده المؤ منين با الصلوات و الزكات و مجاهدة الصيام فى الايام المفروضات ، تسكينا لاطرافهم و تخشيعا لابصارهم و تذليلا لنفوسهم و تخفيضا لقلوبهم و اذها با للخيلاء عنهم .
و خداوند متعال بندگان مؤ من خود را به وسيله نمازها و زكاتها و مجاهده در گرفتن روزه واجب ، حفظ و حراست مى كند؛ (چرا كه اين اعمال موجب ) آرامش اندامشان و خشوع ديدگانشان و فروتنى جانهايشان و خضوع دلهايشان مى شود، و همچنين باعث از بين بردن كبر و غرور از وجودشان مى گردد
قال على (عليه السلام ):
طول القنوت و السجود ينجى من عذاب النار.
عظمت مقام خدا:
قال على (عليه السلام ):
و الوجه الاخر الله اكبر فيه نفى كيفيته ؛ كاءنه يقول (اى المؤ ذن ): الله اءجل من اءن يدرك الواصفون قدر صفته الذى هو موصوف به انما يصفه الواصفون صفته الذى هو موصوف به انما يصفه الواصفون صفته على قدرهم لا قدر عظمته و جلاله . تعالى الله عن اءن يدرك الواصفون صفته علوا كبيرا.
وجه ديگر (الله اكبر)اين است كه كيفيت و چگونگى را از او نفى مى كند، گويى مؤ ذن (هنگام گفتن الله اكبر) چنين مى گويد: خدا والاتر از آن است كه وصف كنندگان ، صفت او را (آنچنانكه هست ) ادراك كنند. (بلكه ) آنان به قدر ادراك خود او را وصف مى كنند نه به قدر عظمت و جلال او. خداوند بسيار برتر از آن است كه وصف كنندگان ، توصيف او را (آنگونه كه هست ) دريابند.
قال على (عليه السلام ):
يا كميل ! ليس الشان ان تصلى و تصوم و تتصدق . الشان ان تكون الصلوة فعلت بقلب نقى و عمل عندالله مرضى خشوع سوى .
اى كميل ! شان و مقام تو به خواندان نماز و گرفتن روزه و دادن صدقه نيست . همانا شاءن و قدر آدمى آن است كه نماز با قلبى پاك انجام پذيرد و مورد قبول خداوند باشد و با خشنوع و خاكسارى اداء شود.
نماز و داع
قال على (عليه السلام ):
اذا قام احد كم الى الصلوة فليصل صلوة مودع .
هرگاه يكى از شما به نماز ايستد بايد به گونه اى نماز بخواند كه گويى با نماز وداع مى كند..
خشوع قلب و جوارح:
قال على (عليه السلام ):
ليخشع الرجل فى صلوته فانه من خشع قلبه لله - عزوجل - خشعت جوار فلا يعبث بشى فى الصلوة .
مرد بايد در نماز خود خاشع باشد، پس وقتى قلبش براى خدا خاشع شد، اعضا و جوارحش نيز خاشع است ، پس چنين شخصى در حال نماز با چيزى بازى نمى كند.
موانع حضور قلب:
قال على (عليه السلام ):
لا يقرمن احدكم فى الصلوة متكاسلا و لاناعسا و لا يفكرن فى نفسه فانه بين يدى ربه . و انما للعبد من صلوته ما اقبل عليه منها بقلبه .
در حال كسالت و چرت زدن نماز نخوانيد و در حال نماز به فكر خودتان نباشيد؛ زيرا در محضر خدا ايستاده ايد. به درستى كه آن مقدار از نماز بنده قبول مى شود كه قلبا به خدا توجه داشته باشد.