۰

آیا در زمان خلفای قبل از امام علی( علیه السلام ) نیز - مانند دوران حضرتشان - اختلافی بین مسلمانان وجود داشته و جنگی داخلی رخ داده بود؟

کد خبر: ۲۰۴۸۹۴
۰۸:۳۸ - ۰۶ آذر ۱۳۹۸

شیعه نیوز:
پرسش
چرا در زمان خلفا میان مسلمانان جنگ داخلی و تفرقهای رخ نداد، اما در زمان خلافت حضرت علی( علیه السلام ) سه جنگ داخلی بزرگ رخ داده است؟
پاسخ اجمالی
در زمان خلافت خلفای سه‌گانه، افراد برجسته‌ای در میان اهل‌بیت و صحابه وجود داشتند که از اصل انتخاب و نحوه خلافت خلفای سه‌گانه ناراضی بودند:
1. امام علی( علیه السلام )؛
در زمان خلفا، بالاترین معترض به وضعیت موجود، خود امام علی( علیه السلام ) بود که تنها برای حفظ وحدت و حفظ مصالح مسلمانان در حد امکان سکوت اختیار می‌کرد.[1]
2. حضرت زهرا( سلام الله علیها )؛
حضرت زهرا( سلام الله علیها ) در جواب ابوبکر و عمر که از حضرتشان طلب رضایت کردند، به خدا گفت: «خدایا این دو مرا اذیت کردند. من شکایت این دو را به پیشگاه تو و پیامبرت مى‏نمایم. نه بخدا قسم، هرگز از شما راضى نمى‏شوم تا پدرم پیامبر را ملاقات کنم و آنچه شما انجام دادید به او خبر دهم، تا در باره شما حکم کند».[2] این نارضایتی، علاوه بر کتب شیعه، در بسیاری از کتب معتبر اهل‌سنت نیز نقل شده است.[3]
3. سعد بن عباده؛
سعد بن عباده به ابوبکر که از او خواست تا بیعت کند، گفت: به خدا سوگند که بیعت نخواهم کرد تا این‌که همه تیرهاى خود را به کار بندم و نیزه‏ام را با خون‌هاى شما رنگین سازم و تا دست‌هایم یاریم مى‏کنند شمشیر می‌زنم و همراه خانواده و یارانم تا خون در رگ‌هایمان جارى است، با شما مى‏جنگم. سپس بدون این‌که بیعت کند همراه قبیله خود از آن‌جا خارج شد.[4]
4. ابوذر غفاری؛
ابوذر به دلیل صراحت لهجه و حقیقت‌گویی خود نسبت به اشتباهات خلفا، توسط خلیفه سوم به بیابان ربذه تبعید شده و در همانجا نیز از دنیا رفت.[5]
5. عمار بن یاسر؛[6]
عمار در دفاع از امام علی( علیه السلام ) از بیعت با ابوبکر سرباز زد.[7] همچنین او بر نحوه تقسیم بیت المال توسط عثمان شدیداً اعتراض داشت[8] و به دلیل رساندن نامه معترضان به دولت عثمان، مورد ضرب و شتم او و یارانش قرار گرفت و به همین دلیل به بیماری فتق مبتلا شد.[9]
6. سلمان فارسی؛
سلمان فارسی از مخالفان جریان سقیفه بود و سخن‌هایی از او در این زمینه نقل شده است. معروف است که او در سرزنش بیعت برخی از صحابه با ابوبکر گفت: «کردید و نکردید». معنای این جمله کوتاه فارسی آن است که خلیفه‌ای را انتخاب کردید، اما فرمان رسول خدا را اجرا نکردید.[10]
علاوه بر این، عده‌ای از اصحاب و بزرگان قوم از جمله عباس بن عبدالمطلب، فضل بن عباس، زبیر بن عوام، خالد بن سعید، مقداد بن عمرو، البراء بن عازب،[11] خالد بن سعید بن عاص، مقداد بن اسود، بریده اسملی، ابوهیثم بن تیهان، سهل و عثمان بن حنیف، خزیمه بن ثابت و ابی بن کعب و ابو ایوب انصاری از بیعت با ابوبکر خودداری کردند.[12]
البته زبان عده‌ای نیز با دادن پول و مقام بسته شد.[13]
هم‌چنین برخی از جنگ‌هایی که در زمان خلفا روی داد، نشان از وجود اختلاف و درگیری در آن زمان و مرتد شدن برخی از مسلمانان حکایت دارد.[14] به عبارتی «جنگ‌های رده»، خود نوعی جنگ داخلی بود با این تفاوت که در آنها، مسلمانانی رسماً اعلام ارتداد کرده و به نبرد با دیگر مسلمانان پرداختند، اما در زمان امام علی( علیه السلام )، مسلمانانی که به نبرد با حضرتشان پرداخته بودند، اعلام رسمی ارتداد نکرده و به ظاهر همچنان خود را مسلمان اعلام کرده، اما عملاً بر خلاف وصیت پیامبر( صلی الله علیه و آله و سلم ) و نیز دیگر آموزه‌های اسلامی رفتار می‌کردند. با نگاهی دیگر نیز می‌توان گفت که جنگ‌های داخلی که در زمان امام علی( علیه السلام ) رخ داد، ریشه در رویکردهای زمان خلفای گذشته داشت.[15]

[1]. ر. ک: «امام علی( علیه السلام ) و لشکر کشی خلفا به سایر کشورها»، 512؛ «سکوت و عدم مخالفت علی( علیه السلام ) در زمان زمام‌داری»، 1585؛ «همکاری امام علی ( علیه السلام ) با خلفا»، 2990.
[2]. هلالی، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس الهلالی، محقق، مصحح انصاری زنجانی خوئینی، محمد، ج 2، ص 869، قم، نشر الهادی، چاپ اول، 1405ق.
[3]. ر. ک: نارضایتی حضرت فاطمه( سلام الله علیها ) از شیخین»، 96437.
[4]. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی أهل اللجاج، محقق، مصحح، خرسان، محمد باقر، ج 1، ص 72 – 73، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، 1403ق.
[5]. ر. ک: «زندگی‌نامه ابوذر غفاری»، 38315.
[6]. ر. ک: «زندگی‌نامه عمار بن یاسر»، 94933؛ «عمار یاسر و جریان سقیفه»، 34430.
[7]. یعقوبی، احمد بن أبی یعقوب‏، تاریخ الیعقوبی، ج 2، ص 124، بیروت، دار صادر، بیروت، چاپ اول، بی‌تا.
[8]. مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج ‏5، ص 202 – 203، بور سعید، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا.
[9]. ابن قتیبه دینوری، عبد الله بن مسلم‏، الامامة و السیاسة، تحقیق، شیری، علی، ج 1، ص 51، بیروت، دارالأضواء، چاپ اول، 1410ق.
[10]. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ریاض، ج1، ص 591، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق.
[11]. ر. ک: «بیعت امام علی( علیه السلام ) با خلفا» 1530؛ «مخالفت طلحه با انتصاب خلیفه دوم»، 58436؛ «بیعت انصار با ابوبکر»، 2795.
[12]. الإحتجاج، ج ‏1، ص 75.
[13]. ر. ک: «زندگی‌نامه عثمان و عملکرد او در دوران خلافت»، 55951.
[14]. ر. ک: «جنگ یمامه»، 101046؛ « جنگ شوشتر»، 101066؛ «جنگ نمارق»، 101071.
[15]. ر. ک: «علل وقوع جنگ صفین و نهروان»، 14676؛ «انحرافات خوارج»، 7299؛ «زندگی‌نامه اشعث بن قیس»، 60150.
آیات مرتبط

سوره الحجرات (9) : وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ۖ فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

ارسال نظرات
نظرات حاوی عبارات توهین آمیز منتشر نخواهد شد
نام:
ایمیل:
* نظر: