شیعه نیوز | در گوشه‌ای از شمال‌شرق لهستان، مسجدی چوبی با قدمتی بیش از سه قرن، در کنار قبرستان تاریخی، روایتگر حضور و تداوم زندگی مسلمانان تاتار در این کشور است؛ میراثی که اکنون با حمایت نهادهای رسمی لهستان، به فرصتی برای معرفی تنوع دینی و فرهنگی این کشور در عرصه بین‌المللی تبدیل شده است. بازدید سفیران ۳۱ کشور از این روستای تاریخی و نامزدی مسجد آن در رقابت «شگفتی‌های لهستان ۲۰۲۶» نیز بر اهمیت این میراث کهن افزوده است.
به گزارش «شیعه نیوز»، در روستای کوچک «کروشینیانی» (Kruszyniany) در استان پودلاسکی، واقع در شمال‌شرق لهستان، سفیران و نمایندگان دیپلماتیک ۳۱ کشور از چهار قاره، در چارچوب برنامه‌ای رسمی برای آشنایی با تنوع قومی و دینی این منطقه حضور یافتند.
بازدیدکنندگان از مسجد تاریخی چوبی و گورستان اسلامی پشت آن دیدن کردند. در جریان این برنامه، نمایندگان مسلمانان و دکتر آرتور کونوباکسکی، نماینده استاندار در امور میراث و سنت‌ها، درباره پیشینه حضور تاتارها در لهستان و وضعیت کنونی زندگی آنان در استان پودلاسکی توضیح دادند.
آشنایی با فرهنگ این جامعه تنها به تاریخ و معماری محدود نماند؛ سفیران غذاهای سنتی تاتاری را نیز چشیدند و از نزدیک شاهد اجرای نمایش تیراندازی با کمان از روی اسب و معرفی محصولات محلی منطقه بودند.
مسجدی چوبی با ریشه‌هایی در قرن هجدهم
تاریخ استقرار مسلمانان تاتار در روستای کروشینیانی به سال ۱۶۷۹ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که یان سوم سوبیسکی، پادشاه لهستان، زمین‌هایی را در این منطقه به تاتارها واگذار کرد. این روستا به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین کانون‌های تاریخی حضور آنان در شمال‌شرق لهستان تبدیل شد.
مسجد چوبی کنونی که قدمت آن به قرن هجدهم میلادی می‌رسد، با معماری سنتی و آثار مذهبی ارزشمندش شناخته می‌شود. محراب، منبر و نسخه‌های تاریخی قرآن کریم از جمله بخش‌های شاخص این بنا هستند؛ آثاری که در کنار کارکرد مذهبی مسجد، بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی جامعه تاتارهای مسلمان را بازتاب می‌دهند.
در مجاورت مسجد، قبرستان اسلامی قرار دارد که در میان مردم محلی با نام «مزار» شناخته می‌شود. سنگ‌قبرهای این قبرستان، روایتگر گذر نسل‌های مختلف تاتار و تداوم سنت‌های اسلامی در این منطقه‌اند.
البته پیشینه حضور تاتارهای مسلمان در لهستان به مراتب قدیمی‌تر از تاریخ شکل‌گیری این مسجد است. ریشه‌های این حضور به اواخر قرن چهاردهم میلادی و دوران دولت تاریخی لهستان و لیتوانی بازمی‌گردد؛ زمانی که گروه‌هایی از تاتارها در سرزمین‌های این دولت مستقر شدند.
تلاش برای حفظ و معرفی میراث تاتارها
در سال‌های اخیر، نهادهای رسمی لهستان اقداماتی را برای حفاظت از مسجد کروشینیانی و معرفی ارزش تاریخی آن دنبال کرده‌اند.
یکی از این اقدامات، اختصاص بخشی از مجموعه برنامه‌های «درباره آثار تاریخی صحبت کنیم» از سوی نهاد حفاظت از آثار تاریخی استان پودلاسکی به این مسجد بوده است.
در این برنامه، معماری و اشیای مذهبی بنا بررسی شد و روایت‌های نسل‌به‌نسل منتقل‌شده درباره تاریخ جامعه تاتار نیز مورد توجه قرار گرفت. یکی از نوادگان خانواده الکساندر کرژیتشوفسکی نیز در این برنامه حضور داشت و در انتقال بخشی از این خاطرات تاریخی مشارکت کرد.
حفاظت از میراث منطقه تنها به بناهای تاریخی محدود نیست. شهرستان سوکولکا و شهرداری کرینکی نیز در پروژه‌ای مشترک، بازسازی بیش از ۱۰ کیلومتر از جاده منتهی به کروشینیانی را در دستور کار قرار دادند.
در این طرح، برای صیانت از بافت تاریخی منطقه، سنگ‌فرش مسیر در محدوده تاریخی حفظ می‌شود و در سایر بخش‌ها از آسفالت استفاده خواهد شد؛ رویکردی که با الزامات حفاظت از آثار تاریخی هماهنگ شده است.
در اقدامی دیگر، مسجد کروشینیانی به رقابت «شگفتی‌های لهستان ۲۰۲۶» که از سوی نشنال جئوگرافیک برگزار می‌شود، معرفی شده است.
هم‌زمان، تلاش‌ها برای ثبت محوطه‌های تاریخی مرتبط با مسلمانان تاتار در کروشینیانی و بوهونیکی در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز ادامه دارد.
از حافظه محلی تا شناخته‌شدن در جهان
بازدید سفیران ۳۱ کشور از کروشینیانی، فراتر از یک برنامه گردشگری یا آشنایی با آثار تاریخی، فرصتی برای معرفی بخشی کمتر شناخته‌شده از تاریخ اسلام در اروپا بود؛ بخشی که در آن، هویت دینی با سنت‌های فرهنگی و تاریخ چندصدساله یک جامعه پیوند خورده است.
قرار گرفتن این مسجد و قبرستان اسلامی در برنامه رسمی معرفی تنوع دینی و فرهنگی لهستان، همچنین فرصتی فراهم کرد تا اعضای جامعه اسلامی، تاریخ و میراث خود را به طور مستقیم برای نمایندگان کشورهای مختلف روایت کنند.
برهمین اساس، میراث مسلمانان تاتار در شمال‌شرق لهستان، از محدوده یک روستای تاریخی فراتر می‌رود و به بخشی از گفت‌وگوی بین‌المللی درباره تنوع فرهنگی، همزیستی دینی و ضرورت پاسداری از میراث مشترک بشری تبدیل می‌شود.