به گزارش «شیعه نیوز»، در اینکه منظور از پیوستگی و جدایی آسمان و زمین در آیه ۳۰ سوره «انبیاء» چیست؟ سه تفسیر بیان شده: ۱- «رتق» اشاره به آغاز خلقت است که جهان به صورت توده واحد عظیمی از بخار سوزان بود و بر اثر انفجارات درونی تجزیه شد و ستاره ها به وجود آمدند. ۲ـ منظور از «رتق» یکنواخت بودن مواد جهان است، که با گذشت زمان از هم جدا شدند و ترکیبات جدیدی پیدا کردند. ۳ـ اینکه در آغاز بارانی نمی بارید و گیاهی نمی روئید اما خدا هر دو را گشود، از آسمان باران نازل و از زمین انواع گیاهان را رویانید.
در آیه ۳۰ سوره «انبیاء» به پیوستگی و جدایی آسمان و زمین اشاره شده، خداوند می فرماید: (آیا کافران ندیدند آسمان ها و زمین پیوسته بودند و ما آنها را باز کردیم!؟)؛ «أَ وَ لَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الاْ َرْضَ کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما».
(و هر موجود زنده ای را از آب آفریدیم؟)؛ «وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْء حَیّ».
(آیا با مشاهده این آیات و نشانه ها، باز هم ایمان نمی آورند)؛ «أَ فَلا یُؤْمِنُونَ».
در این که منظور از «رتق» و «فتق» (پیوستگی، و جدائی) که در اینجا در مورد آسمان ها و زمین گفته شده است، چیست؟
مفسران سخنان بسیار گفته اند که از میان آنها سه تفسیر، نزدیک تر به نظر می رسد و چنان که خواهیم گفت هر سه تفسیر ممکن است در مفهوم آیه جمع باشد. (۱)
۱ ـ به هم پیوستگی آسمان و زمین، اشاره به آغاز خلقت است که طبق نظرات دانشمندان، مجموعه این جهان به صورت توده واحد عظیمی از بخار سوزان بود که بر اثر انفجارات درونی و حرکت، تدریجاً تجزیه شد و کواکب و ستاره ها از جمله، منظومه شمسی و کره زمین به وجود آمد و باز هم جهان در حال گسترش است.
۲ ـ منظور از پیوستگی، یکنواخت بودن مواد جهان است، به طوری که همه در هم فرو رفته بود، و به صورت ماده واحدی خودنمائی می کرد، اما با گذشت زمان، مواد از هم جدا شدند، و ترکیبات جدیدی پیدا کردند، و انواع مختلف گیاهان، حیوانات و موجودات دیگر، در آسمان و زمین ظاهر شدند، موجوداتی که هر یک نظام مخصوص و آثار و خواص ویژه ای دارد، و هر کدام نشانه ای است از عظمت پروردگار و علم و قدرت بی پایانش. (۲)
۳ ـ منظور از به هم پیوستگی آسمان، این است که: در آغاز بارانی نمی بارید، و به هم پیوستگی زمین، این است که: در آن زمان گیاهی نمی روئید، اما خدا این هر دو را گشود، از آسمان باران نازل کرد و از زمین انواع گیاهان را رویانید.
روایات متعددی از طرق اهل بیت(علیهم السلام) به معنی اخیر، اشاره می کند، و بعضی از آنها اشاره ای به تفسیر اول دارد. (۳)
بدون شک، تفسیر اخیر، چیزی است که با چشم، قابل رؤیت است که چگونه از آسمان باران نازل می شود، زمین ها شکافته می شوند و گیاهان می رویند، و با جمله: «أَ وَ لَمْ یَرَ الَّذِینَ کَفَرُوا»؛ (آیا کسانی که کافر شدند ندیدند...) کاملاً سازگار است، و با جمله «وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ کُلَّ شَیْء حَیّ» نیز هماهنگی کامل دارد.
ولی تفسیر اول و دوم نیز، با معنی وسیع این جمله ها، مخالف نیست؛ چرا که رؤیت، گاهی به معنی «علم» می آید.
درست است که این علم و آگاهی، برای همه نیست، تنها دانشمندانند که می توانند درباره گذشته زمین و آسمان و به هم پیوستگی آنها و سپس جدائیشان آگاهی هائی پیدا کنند، ولی می دانیم قرآن کتاب یک قرن و یک عصر نیست، راهنما و راهگشای انسان ها در تمامی قرون و اعصار است.
به همین دلیل، آن چنان محتوای عمیقی دارد که برای هر گروه و هر عصر، قابل استفاده است، روی این حساب، ما معتقدیم: هیچ مانعی ندارد که آیه فوق دارای هر سه تفسیر باشد که هر کدام در جای خود، صحیح و کامل است، و استعمال لفظ در بیش از یک معنی، نه تنها ایراد ندارد که گاهی دلیل کمال فصاحت است، و این که در روایات می خوانیم: «قرآن دارای بطون مختلفی است» نیز ممکن است اشاره به همین معنی باشد. (۴)
پی نوشت:
(۱). «فخر رازی» در تفسیر «کبیر» و بعضی از مفسران دیگر.
(۲). «المیزان»، ذیل آیه مورد بحث.
(۳). به تفسیر «صافی» و «نور الثقلین»، ذیل آیه مورد بحث مراجعه شود.
(۴). گرد آوری از کتاب: تفسیر نمونه، آیت الله العظمی مکارم شیرازی، دار الکتب الإسلامیه، چاپ بیست و پنجم، ج ۱۳، ص ۴۳۰.