شیعه نیوز | تولیدکنندگان انرژی در خلیج فارس به این جمعبندی رسیدهاند که کنترل ایران بر تنگه هرمز به امری دائمی تبدیل خواهد شد؛ وضعیتی که صادرات نفت و گاز آنها و در نتیجه عرضه انرژی در جهان را برای مدت نامحدودی مختل خواهد کرد.
به گزارش «شیعه نیوز»، مشکل اینجاست که آنها نگراناند گزینه جایگزین، بازگشت به جنگ، پیامدهای بدتری داشته باشد.
این معضل نشان میدهد که جنگ چگونه منطقهای را که برای امنیت انرژی جهان اهمیت حیاتی دارد، در برابر ایران بدون هیچ گزینه مناسبی برای مقابله باقی گذاشته است.
رقبای ایران در خلیج فارس از توافقی که اکنون برای بازگشایی تنگه هرمز در دست بررسی است و نظارت رسمی تهران بر کشتیهای ورودی را به رسمیت میشناسد، خشنود نیستند. با این حال، مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس میگویند منطقه این توافق را در مقایسه با ادامه اقدامات نظامی میان آمریکا و ایران گزینه مطلوبتری میداند؛ زیرا ادامه درگیری نظامی میتواند زیرساختهای انرژی کشورهای عربی را در معرض خطر قرار دهد.
مذاکرات درباره این توافق که وعده میدهد محمولههای انرژی بتوانند از طریق تنگه هرمز عبور کنند، طی روزهای اخیر متوقف شده است. ایران خواستار تسهیلات مالی و ممنوعیت حضور ناوهای جنگی آمریکا و اسرائیل در این آبراه شده است. از سوی دیگر، میانجیها میگویند آمریکا حاضر نشده است توافقی را بپذیرد که به تهران اجازه دهد موانعی بر سر راه کشتیرانی ایجاد کند. قیمت نفت روز دوشنبه افزایش یافت و معاملات آتی نفت خام برنت، شاخص بینالمللی، در محدوده ۹۰ دلار در هر بشکه انجام شد.
در همین حال، از زمانی که تفاهمنامهای میان واشنگتن و تهران در ماه ژوئن برای بازگشایی این آبراه و کاهش تدریجی درگیریها، ماه گذشته از هم فرو پاشید، حملات ایران موجب اختلال شدید در تردد کشتیها از این تنگه شده است. تلاش کشورهای حاشیه خلیج فارس برای دور زدن انسداد ایجادشده در این کریدور دریایی نیز با مشکل مواجه شده است.
امارات متحده عربی اعلام کرد که هفته گذشته، چهار فروند از کشتیهای این کشور هنگام تلاش برای عبور از تنگه، هدف حملات قرار گرفتند. عربستان سعودی که با انتقال نفت از طریق خطوط لوله از میان بیابان به بندری در دریای سرخ توانسته بود بخش قابلتوجهی از ظرفیت صادراتی خود را حفظ کند، اکنون شاهد آن است که این مسیر جایگزین صادرات نیز از سوی شبهنظامیان حوثی هدف حمله قرار گرفته است.
حتی مصر نیز هدف حمله قرار گرفت؛ یک پهپاد به یک نفتکش گاز در بندر دمیاط حمله کرد. این حمله نشان داد که تهدیدات علیه صادرات انرژی بسیار فراتر از تنگه هرمز گسترش یافته است.
در نتیجه، صادرکنندگان انرژی منطقه ــ که برای تأمین عرضه جهانی نقشی حیاتی دارند ــ با دورهای طولانی مواجه هستند که در آن درگیری با ایران، در شرایطی میان جنگ و صلح، ادامه خواهد یافت و تهران از نفوذ خود بر محمولههای صادراتی این کشورها بهعنوان اهرم فشاری مهم در این رویارویی استفاده خواهد کرد.
عمر کریم، پژوهشگر مسائل امنیتی خلیج فارس در دانشگاه بیرمنگام، گفت: در چنین شرایطی، کشورهای عربی خلیج فارس واقعاً نمیتوانند ایمنی و بازبودن کامل تنگه هرمز را تضمین کنند و دیگر نمیتوانند برای حملونقل یا تجارت خود به آن متکی باشند. بنابراین، در حال حاضر گزینه دیگری جز تن دادن به بخشی از خواستههای ایران ندارند.
تهدید پایدار علیه محمولههای صادراتی از قطب انرژی جهان، نشاندهنده یک عقبگرد راهبردی بزرگ ناشی از جنگی است که در ماه فوریه آغاز شد. در بحرانهای گذشته ــ حتی در خاورمیانه ــ عرضه نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس و ظرفیت مازاد آنها به جبران کمبود عرضه ناشی از کشورهایی مانند عراق، کویت و حتی ایران کمک میکرد. اما اکنون استفاده از این توانمندی با محدودیتها و ملاحظاتی همراه است.
کریم گفت: به نظر میرسد ایران اساساً میخواهد نهتنها تنگه هرمز، بلکه تمام جنبههای مرتبط با آن، چه تجارت و چه صادرات نفت و گاز، را تحت کنترل داشته باشد و برای استفاده کشورهای خلیج فارس از این تنگه، شرایط خود را به آنها دیکته کند.
بر اساس دادههای شرکت ارائهدهنده اطلاعات بازار کالاهای خام، کپلر، صادرات نفت خام از طریق تنگه هرمز هفته گذشته به حدود ۲.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ در حالی که این رقم یک ماه پیش حدود ۸.۵ میلیون بشکه در روز بود. صادرات ایران نیز طی یک هفته به نصف کاهش یافت و هفته گذشته به ۴۷ هزار بشکه در روز رسید. پیش از آغاز درگیری، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این آبراه عبور میکرد.
قیمت نفت با توجه به کاهش تقاضا از سوی چین، ژاپن، هند و اروپا، فاصله زیادی با بالاترین سطوحی دارد که در جریان شدیدترین نبردها در بهار گذشته ثبت شد. با این حال، ذخایر جهانی نفت اکنون کمتر از سطح آنها در آغاز جنگ است و طی شش ماه گذشته بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
این بدان معناست که بازار در صورت بروز یک شوک جدید یا افزایش ناگهانی تقاضا، حاشیهٔ امنیت کمتری خواهد داشت.
اکنون تهران در حال بررسی توافقی برای آغاز روند بازگشایی تنگه هرمز هستند، اما مقامهای ایرانی نشان دادهاند که در این مذاکرات موضعی سختگیرانه خواهند داشت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه گفت این آبراه راهبردی تا زمانی که ایالات متحده اقدامات تهاجمی خود، از جمله محاصره بنادر ایران، را متوقف نکند و بابت آن اقدامات جبران خسارت نکند، بازگشایی نخواهد شد.
چنین اظهاراتی نشان میدهد که حتی دستیابی به توافقهای حداقلی نیز با موانعی روبهرو خواهد بود؛ چه رسد به ورود به مسائل دشوارتری مانند برنامه هستهای ایران. مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس خود را برای این احتمال آماده کردهاند که هرگونه توافق با ایران، برنامه موشکی این کشور و حمایت تهران از جبهه مقاومت در سراسر منطقه را بدون تغییر باقی بگذارد.
تهدید بزرگتر برای منطقه، تشدید تنشها و طولانی شدن درگیری است؛ وضعیتی که میتواند جریانهای انرژی بیشتری را متوقف کند و در عین حال سرمایهگذاران و گردشگران خارجی را از منطقه دور سازد. مقامهای کشورهای خلیج فارس از آنچه فقدان یک راهبرد روشن از سوی آمریکا میدانند—همزمان با طولانیتر شدن جنگ—بیش از پیش سرخورده شدهاند؛ زیرا این وضعیت امنیت ملی و اقتصاد آنها را به خطر میاندازد.
کشورهای حاشیه خلیج فارس از هماکنون در حال بررسی طرحهای مختلفی برای دور زدن تنگه هرمز هستند؛ از جمله گسترش خطوط لوله به دریای سرخ و دریای عمان، و همچنین افزایش سرمایهگذاری در تأسیسات ذخیرهسازی، تا بتوانند در دورههای آرامتر نفت بیشتری را صادر کنند و بخشی از آن را در خارج از منطقه ذخیره کنند.
در همین حال، تولیدکنندگان نفت تلاش کردهاند هر مقدار نفتی را که میتوانند از طریق تنگه هرمز جابهجا کنند؛ از جمله با عبور از نزدیکی عمان در حالی که فرستندههای موقعیتیاب کشتیهایشان را خاموش نگه میدارند.
بر اساس اطلاعات شرکت ردیابی کشتیها، ورتکسا، امارات متحده عربی توانست با ترکیبی از انتقال نفت از طریق مسیرهای زمینی برای دور زدن محاصره در تنگه هرمز، و عبور مخفیانه کشتیها از این آبراه، صادرات نفت خود را تا اواسط سال به سطح پیش از جنگ بازگرداند.
اما این دستاوردها بر اثر حملاتی که ترتیب داده شده است، تا حد زیادی از بین رفتهاند. شرکت نفت دولتی امارات، ادنوک، اعلام کرد که از میان ۱۶ کشتی این شرکت که از آغاز جنگ هدف حمله قرار گرفتهاند، چهار کشتی تنها در هفته گذشته با موشک یا پهپاد مورد اصابت قرار گرفتهاند.
اریک آلتر، رئیس آکادمی دیپلماتیک انور قرقاش در ابوظبی، گفت تولیدکنندگان میتوانند با استفاده از مسیرهای جایگزین، تا حدی از فشار و محدودیت ایجادشده بر تنگه هرمز بکاهند، اما «این اقدامات برای بیاثر کردن وتوی ایران کافی نبوده است».
حملات شبهنظامیان حوثی در یمن به محمولههای نفت عربستان سعودی که از طریق شبهجزیره عربستان به دریای سرخ منتقل میشدند، و همچنین حمله پهپادی به بندری در سواحل مدیترانهای مصر که باعث آتش گرفتن دو کشتی، از جمله یک نفتکش آمریکایی حامل گاز برای ذخیرهسازی، شد، آسیبپذیری گزینههای جایگزین تنگه هرمز را نشان داد.
مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس میگویند همتایان ایرانی آنها در طول این درگیری بارها تهدید کردهاند که اگر رئیسجمهور دونالد ترامپ به تهدیدهای خود برای تشدید تنشها عمل کند، زیرساختهای انرژی منطقه را هدف قرار خواهند داد. در روزهای اخیر، ایران هشدارهایی ارسال کرده مبنی بر اینکه به هر تأسیسات انرژی در منطقه خلیج فارس حمله خواهد کرد.
مقامهای منطقه اذعان دارند که تأسیسات انرژی و آب آنها آسیبپذیر هستند و احتمالاً از اهداف اصلی ایران به شمار میروند، زیرا تهران میتواند از این طریق جریان تأمین انرژی را مختل کرده و بر آمریکا فشار وارد کند.
بر اساس دادههای «پایگاه داده مکان و رویداد درگیریهای مسلحانه»، یک نهاد مستقر در آمریکا که درگیریها را رصد میکند، ایران و نیروهای مقاومت در عراق، بین ۲۸ فوریه و ۳۰ جولای، دستکم ۱۷۲ حمله علیه زیرساختهای شش کشور عربی حاشیه خلیج فارس انجام دادهاند. تأسیسات انرژی، از جمله زیرساختهای نفتی، کارخانههای گاز و نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن، حدود نیمی از این حملات را تشکیل دادهاند.
حوثیها روز یکشنبه مسئولیت حمله به یک پالایشگاه نفت عربستان سعودی در جیزان، واقع در ساحل دریای سرخ، را بر عهده گرفتند؛ آنها پیشتر نیز مدعی انجام حملهای دیگر به همین منطقه در اواخر جولای شده بودند. وزارت انرژی عربستان وقوع آتشسوزی در این تأسیسات را تأیید کرد، اما علت آن را اعلام نکرد.
الن والد، پژوهشگر ارشد مرکز انرژی جهانی در شورای آتلانتیک، گفت یک توافق کوتاهمدت برای بازگشایی تنگه هرمز میتواند به تسهیل انتقال محمولههای انرژی کشورهای خلیج فارس کمک کند، اما تهدید را از بین نخواهد برد.
«پس از پنج ماه درگیری، قابل درک است که چرا کشورهای خلیج فارس مشتاقاند راهی برای افزایش تردد دریایی از طریق تنگه پیدا کنند.»
وی افزود: اما واگذار کردن کنترل رفتوآمد کشتیهای ورودی و خروجی به ایران، حتی اگر به صورت موقت باشد، مسائل بزرگتر را حل نخواهد کرد و صادرات آنها را برای آینده قابل پیشبینی، همچنان در معرض تصمیمها و خواست تهران قرار خواهد داد.