شیعه نیوز | گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های مرتبط با افغانستان حاکی است شماری از دانشجویان دانشگاه البیرونی در استان کاپیسا، از برخورد تحقیرآمیز و تبعیض در پرداخت کمک‌هزینه معیشتی شکایت دارند. بر اساس این گزارش‌ها، داشتن ریش بلند و کلاه به یکی از معیارهای غیررسمی تأیید فرم‌های دانشجویان تبدیل شده و هم‌زمان تعهدنامه اجباری ۱۴ ماده‌ای طالبان که پیروی از مذهب حنفی را نیز شامل می‌شود، نگرانی دانشجویان شیعه و دیگر دانشجویان غیرحنفی را افزایش داده است.
به گزارش «شیعه نیوز»، شماری از دانشجویان دانشگاه البیرونی می‌گویند مشتاق حقیار، معاون امور دانشجویان این دانشگاه، در روند تأیید فرم‌های کمک‌هزینه معیشتی، دانشجویان را نه صرفاً بر اساس ضوابط آموزشی و اداری، بلکه بر مبنای ظاهر، طول ریش، استفاده از کلاه و در برخی موارد زبان آنان ارزیابی می‌کند.
مشتاق حقیار در اسناد رسمی خود دانشگاه البیرونی نیز به‌عنوان معاون امور دانشجویان معرفی شده و در سال تحصیلی جاری بر روند ثبت‌نام دانشجویان جدید نظارت داشته است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، دانشجویانی که ریش کوتاه دارند یا بدون کلاه به دفتر او مراجعه می‌کنند، در مواردی با توهین روبه‌رو شده و فرم‌های آنان بدون تأیید بازگردانده شده است.
دانشجویان نقل کرده‌اند که حقیار در برخی موارد به آنان گفته است: «ریش شما قبلاً دست خورده» و تا زمانی که ریش آنان به اندازه مورد نظر او بلند نشود، فرم کمک‌هزینه‌شان تأیید نخواهد شد.
برخی دانشجویان همچنین ادعا کرده‌اند که برخورد با دانشجویان فارسی‌زبان سخت‌گیرانه‌تر است و زبان آنان نیز در نحوه برخورد و تأیید مدارک تأثیر دارد. این ادعا تاکنون از سوی دانشگاه البیرونی یا وزارت تحصیلات عالی طالبان به‌طور رسمی پاسخ داده نشده است.
کمک‌هزینه‌ای که به ریش و کلاه گره خورده است
بر اساس گفته‌های دانشجویان، کمک‌هزینه معیشتی برای دانشجویانی در نظر گرفته می‌شود که از مناطق دوردست به دانشگاه آمده‌اند و امکان استفاده از خوابگاه را ندارند.
آنان می‌گویند در گذشته این مبلغ در هر نیم‌سال تحصیلی حدود هفت هزار افغانی بوده، اما اکنون به پنج هزار افغانی کاهش یافته است.
با این حال، اعتراض اصلی دانشجویان نه فقط به کاهش مبلغ، بلکه به ورود معیارهای ظاهری و مذهبی به روند تأیید این کمک‌هزینه مربوط می‌شود.
یکی از دانشجویان گفته است: «مشتاق حقیار حق قانونی دانشجویان را به‌دلیل ریش پایمال می‌کند و بسیاری را از حق بدل اعاشه محروم می‌سازد. ریش باید زیاد باشد و هیچ‌گاه کم نشده باشد. اگر کم شده باشد، می‌گوید: ریش‌ات چرا دست خورده است؟»
گزارش‌ها حاکی است برخی دانشجویان حتی برای اطمینان از تأیید فرم‌های خود، برای هفته‌ها یا ماه‌ها ریششان را کوتاه نمی‌کنند؛ با این حال، باز هم ممکن است به این دلیل که ریش آنان در گذشته اصلاح شده، با رد فرم مواجه شوند.
مسئله فقط ریش نیست؛ دانشجویان شیعه با تعهد مذهبی روبه‌رو هستند
آنچه این گزارش را برای دانشجویان شیعه حساس‌تر می‌کند، تنها اجبارهای مربوط به ریش، کلاه یا پوشش نیست.
در ماه‌های گذشته نسخه‌هایی از یک تعهدنامه اجباری ۱۴ ماده‌ای در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی افغانستان منتشر شده که دانشجویان را ملزم به رعایت مجموعه‌ای از دستورهای مذهبی و رفتاری طالبان می‌کند.
این تعهدنامه شامل الزام به گذاشتن ریش، استفاده از کلاه یا دستار، پوشیدن لباس سنتی، پرهیز از موسیقی و اطاعت از مقررات امر به معروف طالبان است.
اما حساس‌ترین بخش آن برای دانشجویان شیعه، بندی است که دانشجو را به پیروی از مذهب حنفی متعهد می‌کند.
در یکی از نسخه‌های منتشرشده از این تعهدنامه آمده است که دانشجو باید برای «حفظ وحدت و اتفاق» از مذهب امام ابوحنیفه پیروی کند. همین بند در ماه‌های گذشته با اعتراض دانشجویان شیعه در چند دانشگاه روبه‌رو شده است.
دانشجویان شیعه این بند را نه یک دستور انضباطی، بلکه مداخله مستقیم در هویت مذهبی خود می‌دانند؛ زیرا فقه جعفری، مذهب بخش قابل توجهی از شهروندان افغانستان، در چنین متنی عملاً نادیده گرفته می‌شود.
گزارش‌های پیشین نیز نشان داده‌اند که تعهدنامه‌های مشابه در دانشگاه‌های کابل، هرات و شماری از دانشگاه‌های خصوصی توزیع شده و دانشجویان برای ادامه تحصیل یا استفاده از خوابگاه با فشار برای امضای آن روبه‌رو شده‌اند.
از پوشش اجباری تا یکسان‌سازی مذهبی
در دانشگاه البیرونی نیز پیش‌تر دستورهایی درباره ظاهر استادان و دانشجویان صادر شده بود.
گزارش‌های سال گذشته نشان می‌دهد از استادان و دانشجویان این دانشگاه خواسته شده بود با کلاه یا دستار و لباس سنتی در دانشگاه حاضر شوند و مردان نیز ریش خود را مطابق دستورهای طالبان نگه دارند.
اکنون شکایت تازه دانشجویان نشان می‌دهد این مقررات، بنا بر ادعای آنان، از سطح توصیه یا دستور انضباطی فراتر رفته و حتی به دسترسی آنان به مزایای مالی دانشگاه گره خورده است.
این در حالی است که در اسناد رسمی دانشگاه البیرونی، «احترام به تمامی ارزش‌های مذهبی، نژادی، قومی و منطقه‌ای» و «رعایت توازن، بی‌طرفی و برابری» از جمله ارزش‌های دانشگاه معرفی شده است.
این تفاوت میان اصول اعلام‌شده دانشگاه و گزارش‌های دانشجویان، پرسش‌هایی درباره نحوه اجرای مقررات در سطح مدیریت دانشگاه ایجاد کرده است.
نگرانی ویژه دانشجویان شیعه
برای دانشجویان شیعه، فشارهای موجود دو لایه دارد: از یک سو الزام‌های مربوط به پوشش، ریش و رفتار و از سوی دیگر تعهدی که آنان را به پیروی از مذهب حنفی فرا می‌خواند.
در ماه‌های گذشته، دانشجویان شیعه در دانشگاه‌های مختلف افغانستان نسبت به همین موضوع اعتراض کرده و گفته‌اند که نمی‌توان از آنان خواست برای ادامه تحصیل، سندی را امضا کنند که هویت مذهبی‌شان را نادیده می‌گیرد.
از این منظر، گزارش تازه دانشگاه البیرونی تنها درباره طول ریش یا استفاده از کلاه نیست؛ بلکه در چارچوب گسترده‌تری از افزایش کنترل مذهبی بر دانشگاه‌ها و محدود شدن فضای آموزشی برای دانشجویانی که با قرائت رسمی طالبان همسو نیستند، به‌ویژه دانشجویان شیعه، قابل بررسی است.
طالبان تاکنون درباره ادعاهای مشخص دانشجویان دانشگاه البیرونی درباره نحوه تأیید کمک‌هزینه معیشتی، تبعیض زبانی یا رفتار مشتاق حقیار توضیح رسمی منتشر نکرده است.